{"id":1852,"date":"2016-04-25T03:26:36","date_gmt":"2016-04-25T00:26:36","guid":{"rendered":"https:\/\/tuncayilcim.av.tr\/v5\/?p=1852"},"modified":"2023-05-07T19:57:50","modified_gmt":"2023-05-07T16:57:50","slug":"aihm-kararlarina-gore-avukatla-savunma-hakki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tuncayilcim.av.tr\/v5\/aihm-kararlarina-gore-avukatla-savunma-hakki\/","title":{"rendered":"A\u0130HM Kararlar\u0131na G\u00f6re Avukat \u0130le SAVUNMA HAKKI ve AD\u0130L YARGILANMA"},"content":{"rendered":"
\n

Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin 6. maddesinde yer alan adil yarg\u0131lanma g\u00fcvenceleri, uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n t\u00fcrlerine g\u00f6re farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6stermektedir. 1. bentte hukuk ve ceza davalar\u0131 birlikte ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/strong><\/p>\n

Adil Yarg\u0131lanma Hakk\u0131 (A\u0130HS md.6, AY md. 36,37,38)<\/a><\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

\"0,,16202484_303,00\"<\/p>\n

AVRUPA \u0130NSAN HAKLARI MAHKEMES\u0130 KARARLARINA G\u00d6RE\u00a0<\/strong>AVUKATLA SAVUNMA HAKKI<\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

\n
I . YARGILAMA ADALET\u0130 VE SAVUNMA SE\u00c7ENEKLER\u0130<\/strong><\/span><\/div>\n
<\/div>\n
Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin 6. maddesinde yer alan adil yarg\u0131lanma g\u00fcvenceleri, uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n t\u00fcrlerine g\u00f6re farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6stermektedir. 1. bentte hukuk ve ceza davalar\u0131 birlikte ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u201cMedeni hak ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerle ilgili uyu\u015fmazl\u0131klar\u201d<\/strong><\/span> tan\u0131m\u0131 i\u00e7inde de\u011ferlendirilen hukuk davalar\u0131nda, davac\u0131 ya da daval\u0131 konumunda bulunmalar\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n yanlar\u0131, \u00f6ng\u00f6r\u00fclen yarg\u0131lama g\u00fcvencelerinden yararland\u0131r\u0131lmaktad\u0131rlar.<\/div>\n
<\/div>\n
Ceza hukukuna ili\u015fkin d\u00fczenlemeler ise, olduk\u00e7a farkl\u0131d\u0131r. S\u00f6zle\u015fme\u2019nin \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc koruma y\u00f6ntemleri, \u201cbir su\u00e7 isnad\u0131 alt\u0131nda bulunan ki\u015filere\u201d<\/span>, yani san\u0131klara y\u00f6neliktir. Ceza soru\u015fturma ve davalar\u0131nda, davac\u0131lar ve davaya kat\u0131lanlar, salt san\u0131klara \u00f6zg\u00fc g\u00fcvencelerin d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r.<\/div>\n
<\/div>\n
S\u00f6zle\u015fme\u2019nin t\u00fcm\u00fcne egemen olan bu anlay\u0131\u015f zaman zaman ele\u015ftirilmekte, insan haklar\u0131 y\u00f6ntem ve kurumlar\u0131n\u0131n su\u00e7 i\u015fleyenleri koruyarak toplumsal g\u00fcvenli\u011fi sarst\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclebilmektedir. Ger\u00e7ekten S\u00f6zle\u015fme, kamu g\u00fcc\u00fcne kar\u015f\u0131 bireylerin korunmas\u0131n\u0131 ama\u00e7l\u0131yor. \u0130nsanl\u0131k tarihinin ge\u00e7irdi\u011fi evrelerin de ortaya koydu\u011fu gibi ki\u015fi g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131, demokratik toplumlar\u0131n ba\u015fl\u0131ca varl\u0131k nedenidir. \u201cS\u00f6zle\u015fme a\u00e7\u0131s\u0131ndan demokratik toplumlarda adaletin hakkaniyete uygun olarak yerine getirilmesi y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn son derece belirleyici bir yeri bulunmaktad\u0131r. Bu \u00f6nemi nede- niyle, 6. maddenin 1. bendinin k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde yorumlanmas\u0131, S\u00f6zle\u015fme\u2019nin ama\u00e7 ve ilkelerine uygun d\u00fc\u015fmeyecektir.\u201d<\/strong><\/span> (Delcourt\/Bel\u00e7ika, 1970) \u00dclkelerin y\u00f6netim erklerinin \u00e7ok uluslu ekonomik kurulu\u015flar\u0131n denetimine girdi\u011fi k\u00fcreselle\u015fme s\u00fcrecinde, kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fcn adalet \u00f6l\u00e7\u00fctlerine uygun kullan\u0131m\u0131 daha bir g\u00fc\u00e7le\u015fmektedir.<\/div>\n
<\/div>\n
Gecikmeli de olsa T\u00fcrkiye\u2019nin de aralar\u0131na kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hukuk devleti \u00f6l\u00e7\u00fctlerinde ileri a\u015famalara y\u00f6nelen \u00fclkelerde, ki\u015fi g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli kazan\u0131mlar sa\u011flanmaktad\u0131r. Ancak b\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmeler, ki\u015fi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yeterince korundu\u011fu anlam\u0131na gelmiyor. Hukuksal yap\u0131daki yetersizlikler, hi\u00e7 beklenilmeyen bir zamanda bireyleri, \u00fcstesinden gelemeyecekleri su\u00e7lamalar\u0131n oda\u011f\u0131nda b\u0131rakabiliyor. Savunma hakk\u0131, toplumsal konumlar\u0131, ekonomik d\u00fczeyleri ne olursa olsun, herkes i\u00e7in \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yor.<\/div>\n
<\/div>\n
S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 6. maddesinin \u201cHer san\u0131k ezc\u00fcmle\u201d,<\/span> <\/strong>s\u00f6zc\u00fckleriyle ba\u015flayan\u00a03. bendinin (c) ba\u015fl\u0131kl\u0131 paragraf\u0131nda, savunma hakk\u0131n\u0131n uygulama y\u00f6ntem ve ko\u015fullar\u0131 belirleniyor.<\/div>\n
<\/div>\n
S\u00f6zle\u015fme\u2019ye g\u00f6re, kendisine bir su\u00e7lama y\u00f6neltilen ki\u015fi: \u201cKendi kendisini m\u00fcdafaa etmek veya kendi se\u00e7ece\u011fi bir m\u00fcdafiin veya e\u011fer bir m\u00fcdafi tayin i\u00e7in mali imkanlardan mahrum bulunuyor ve adaletin selameti gerektiriyorsa, mahkeme taraf\u0131ndan tayin edilecek bir avukat\u0131n meccani yard\u0131m\u0131ndan istifade etmek hakk\u0131na sahiptir.\u201d<\/strong><\/div>\n
<\/div>\n
\u201cSan\u0131k\u201d<\/span> <\/strong>s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc, yaln\u0131z ceza mahkemelerinde yarg\u0131lananlarla s\u0131n\u0131rl\u0131 tutulmuyor. Ki\u015finin bir su\u00e7 isnad\u0131 alt\u0131nda bulunmas\u0131, sorgulanmaya \u00e7a\u011fr\u0131lmas\u0131, g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nmas\u0131, tutuklanmas\u0131, savunma olanaklar\u0131ndan yararland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektiren nedenler olarak benimseniyor. K\u0131saca diyebiliriz ki S\u00f6zle\u015fme, savunman\u0131n su\u00e7lama ile birlikte ba\u015flat\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor.<\/div>\n
<\/div>\n
A\u0130HS\u2019nin 6. maddesi \u00e7ok geni\u015f bir uygulama alan\u0131 buldu. Maddede ge\u00e7en her s\u00f6zc\u00fck, her kavram, Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi\u2019nin \u00e7ok say\u0131daki ilksel kararlar\u0131na dayanak olu\u015fturdu. Mahkeme, ulusal uygulamalar\u0131 de\u011ferlendirirken, \u00f6zel hukuk alan\u0131ndaki d\u00fczenlemelerde, \u00fcye devletlere daha geni\u015f bir takdir hakk\u0131 tan\u0131maktad\u0131r. Su\u00e7lama alt\u0131ndaki ki\u015filerin savunma olanaklar\u0131 konusunda ise, uluslar \u00fcst\u00fc koruma daha kat\u0131 bir denetim sergilemektedir. \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda, S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 6\/3 (c) bendine ko\u015fut olarak, mahkemenin savunma hakk\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131 ve uygulan\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131na ili\u015fkin de\u011ferlendirmelerine yer verilecektir.<\/div>\n
\n
<\/div>\n
\u00a0l. Ki\u015finin Kendisini Do\u011frudan Savunmas\u0131<\/strong><\/span><\/div>\n
<\/div>\n<\/div>\n
\n
Savunma hakk\u0131n\u0131n \u00f6znesi, su\u00e7lanan ki\u015fidir. San\u0131\u011f\u0131n, savunman yard\u0131m\u0131na gerek duymaks\u0131z\u0131n do\u011frudan do\u011fruya kendisini savunabilmesi, onun en do\u011fal hakk\u0131d\u0131r.<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
Ki\u015finin, savunma se\u00e7eneklerini de\u011ferlendirebilmesi i\u00e7in, \u00f6ncelikle kendisine y\u00f6nelik su\u00e7laman\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131, hakk\u0131nda bir ceza davas\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmesi gerekir. San\u0131\u011f\u0131n, yarg\u0131laman\u0131n i\u00e7eri\u011fi ve duru\u015fma g\u00fcn\u00fc konular\u0131nda bilgilendirilmesi, davay\u0131 g\u00f6recek olan mahkemenin sorumlulu\u011fu alt\u0131ndad\u0131r.<\/div>\n
<\/div>\n
A\u0130HM, savunma hakk\u0131n\u0131n yerel mahkemelerce etkili bir bi\u00e7imde kulland\u0131r\u0131l\u0131p kulland\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 denetlemektedir. \u00d6rne\u011fin; \u0130talya\u2019da tutuklu olarak yarg\u0131lanan bir san\u0131k, kan\u0131t yetersizli\u011fi gerek\u00e7esiyle yerel mahkemece aklan\u0131p sal\u0131verilmi\u015fti. Yarg\u0131tay bu karar\u0131 bozdu. Yeniden ba\u015flayan yarg\u0131lamaya san\u0131\u011f\u0131n kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Duru\u015fmaya gelen avukat\u0131, san\u0131\u011f\u0131n Hollanda\u2019da i\u015fledi\u011fi ba\u015fka bir su\u00e7 nedeniyle tutukland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, \u0130talya\u2019daki davada bulunamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi. Avukat\u0131n\u0131n kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 dava, \u00f6zr\u00fcn\u00fc belgeleyemeyen san\u0131\u011f\u0131n yoklu\u011funda yirmi d\u00f6rt y\u0131l hapis cezas\u0131na mahkumiyeti ile sonu\u00e7land\u0131. Avukat, san\u0131\u011f\u0131n Hollanda\u2019da oldu\u011funa ili\u015fkin belgeyi, ancak davan\u0131n karara ba\u011flanmas\u0131ndan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra mahkemeye verebildi.<\/div>\n
<\/div>\n
\n
A\u0130HM, ba\u015fvurucunun yoklu\u011funda yarg\u0131lan\u0131p mahkum edildi\u011fi bu olayda, \u0130talyan Mahkemesi\u2019nin tutumunun, adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n demokratik bir toplumdaki \u00f6nemiyle a\u00e7\u0131k\u00e7a \u00e7eli\u015fti\u011fi ve orant\u0131s\u0131z oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne vard\u0131. S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 6. maddesiyle g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan haklar\u0131 etkili bir bi\u00e7imde kulland\u0131rmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc bulunan devletin, mahkemeye gelmeme nedenini belgeyle kan\u0131tlayamayan davac\u0131y\u0131 yoklu\u011funda yarg\u0131lay\u0131p mahkum etmesini, kendisinden beklenen \u00f6zenle ba\u011fda\u015f\u0131r nitelikte bulunmad\u0131, \u201csan\u0131\u011f\u0131n bizzat savunma olana\u011f\u0131ndan yoksun b\u0131rak\u0131lmas\u0131\u201d nedeniyle S\u00f6zle\u015fme\u2019nin ihlal edildi\u011fine karar verdi. (F. C. B. \/\u0130talya, 1991)<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
\n
Bir ba\u015fka olayda kendisi de avukat olan ve birlikte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 meslekta\u015f\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrmekle su\u00e7lanan san\u0131k, \u00e7e\u015fitli a\u015famalardan ge\u00e7en dava sonucunda j\u00fcri taraf\u0131ndan su\u00e7lu bulunmu\u015f, A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesi\u2019nce, infaz\u0131n ak\u0131l hastalar\u0131na ayr\u0131lan bir kurumda ger\u00e7ekle\u015fmesi ko\u015fuluyla yirmi y\u0131l hapis cezas\u0131na mahkum edilmi\u015fti. Karar\u0131 temyiz eden san\u0131\u011f\u0131n Y\u00fcksek Mahkeme\u2019deki duru\u015fmaya kat\u0131lma istemi kabul edilmedi. Mahkemece atanan avukat\u0131n\u0131n izledi\u011fi yarg\u0131lama sonucunda Y\u00fcksek Mahkeme, \u201cmali yolsuzluklar\u0131 nedeniyle orta\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcren san\u0131\u011f\u0131\u201d<\/span> <\/strong>su\u00e7lu buldu ve cezas\u0131n\u0131 artt\u0131rarak, genel cezaevlerinde uygulanmak \u00fczere ya\u015fam boyu hapse mahkum etti.<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
\n
A\u0130HM, S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 6. maddesinin, \u00fcst mahkemedeki yarg\u0131laman\u0131n her ko\u015fulda duru\u015fmal\u0131 olarak y\u00fcz y\u00fcze y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini zorunlu k\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Yarg\u0131tay\u2019daki duru\u015fmada san\u0131\u011f\u0131n avukat\u0131 taraf\u0131ndan temsil edilmesi nedeniyle yarg\u0131laman\u0131n yoklu\u011funda y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini kendisini bizzat savunma hakk\u0131 bak\u0131m\u0131ndan S\u00f6zle\u015fme\u2019ye ayk\u0131r\u0131 bulmad\u0131. Ancak ba\u015fvurucunun, cezaya itiraz\u0131 \u00fczerine, hapis cezas\u0131n\u0131n yirmi y\u0131ldan ya\u015fam boyu hapse d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi, infaz\u0131n bir tedavi kurulu\u015funda s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi yerine genel cezaevinde uygulanmas\u0131 san\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan ya\u015famsal d\u00fczeyde b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131ndan, san\u0131\u011f\u0131n su\u00e7 s\u0131ras\u0131ndaki ehliyetinin, su\u00e7 i\u015fleme kast\u0131n\u0131n de\u011ferlendirildi\u011fi bu a\u015famada Y\u00fcksek Mahkeme\u2019nin bu olas\u0131l\u0131klar\u0131 da g\u00f6zeterek, duru\u015fmaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in talepte bulunmasa bile, ba\u015fvurucunun, avukat\u0131n\u0131n yan\u0131nda duru\u015fmaya kat\u0131lmas\u0131na olanak sa\u011flanmamas\u0131n\u0131, kendisini bizzat savunma hakk\u0131 bak\u0131m\u0131ndan, adil yarg\u0131lanma ilkelerine ayk\u0131r\u0131 buldu (Kremzow\/Avusturya, 1993).<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
San\u0131\u011f\u0131n, \u00f6zellikle tan\u0131klar\u0131n dinlendi\u011fi, nesnel kan\u0131tlar\u0131n tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 duru\u015fmalara kat\u0131l\u0131m\u0131 \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. \u0130stinaf yoluyla y\u00fcr\u00fct\u00fclen yarg\u0131- laman\u0131n davan\u0131n ba\u015ftan g\u00f6r\u00fclmesini, taraflar\u0131n ve tan\u0131klar\u0131n yeniden dinlenilmesini gerektirdi\u011fi durumlarda, san\u0131k da, etkili bir bi\u00e7imde bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde yer alabilmelidir. Yarg\u0131laman\u0131n t\u00fcr\u00fcne g\u00f6re, Y\u00fcksek Mahkeme \u00f6n\u00fcnde de duygu ve tepkilerinin yarg\u0131\u00e7larca incelenmesinin \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarda, san\u0131\u011fa, kendini do\u011frudan savunma olana\u011f\u0131 sa\u011flanmamas\u0131, S\u00f6zle\u015fme ihlali olarak de\u011ferlendirildi.<\/div>\n
<\/div>\n
\n
San\u0131k, duru\u015fmaya kat\u0131lmak i\u00e7in \u00fczerine d\u00fc\u015fenleri yerine getirmeyerek bu hakk\u0131ndan vazge\u00e7ebilir. Ancak davay\u0131 g\u00f6ren mahkeme, san\u0131\u011f\u0131n ger\u00e7ek arzusunu ve duru\u015fmalarda bulunmama kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131p kesin bir bi\u00e7imde saptamal\u0131d\u0131r. Vazge\u00e7menin ku\u015fkuya yer vermeyecek kadar kesin ve a\u00e7\u0131k olmas\u0131, kamu yarar\u0131na ayk\u0131r\u0131 d\u00fc\u015fmemesi gerekir (Colozza\/\u0130talya, 1986).<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
Yaln\u0131z hukuksal konular\u0131n ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fcst mahkeme- lerdeki duru\u015fmalara san\u0131\u011f\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131 zorunluluk ta\u015f\u0131mamaktad\u0131r. Ancak yukar\u0131da da belirtildi\u011fi gibi, olay\u0131n \u00f6zel ko\u015fullar\u0131 nedeniyle, su\u00e7 s\u0131ras\u0131ndaki ki\u015fili\u011fine ve akli durumuna g\u00f6re su\u00e7 nedeninin ara\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 a\u015famalarda, san\u0131\u011fa, \u00fcst mahkemedeki yarg\u0131lamada, avukat\u0131n\u0131n yan\u0131nda duru\u015fmaya \u00e7\u0131kma ve kendisini savunma olana\u011f\u0131n\u0131n verilmemesi, S\u00f6zle\u015fme\u2019yle ba\u011fda\u015fmaz bulunmaktad\u0131r.<\/div>\n
<\/div>\n
2. San\u0131\u011f\u0131n, Kendi Se\u00e7ti\u011fi Avukat Eliyle Savunmas\u0131n\u0131 Y\u00fcr\u00fctmesi<\/strong><\/span><\/div>\n
<\/div>\n
Ceza yarg\u0131lamas\u0131, birbirini b\u00fct\u00fcnleyen ba\u015fl\u0131ca iki i\u015flevden olu\u015fmaktad\u0131r. Birinci a\u015fama olan nesnel \u00e7\u00f6z\u00fcmde, su\u00e7lama konusu olaylar\u0131n ve ki\u015filerin bu olaylar i\u00e7erisindeki konumlar\u0131n\u0131n ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Su\u00e7, nesnel ve toplumsal bir olayd\u0131r. San\u0131\u011f\u0131n su\u00e7 olgusuna yakla\u015f\u0131m\u0131 ise \u00f6zneldir.<\/div>\n
<\/div>\n
Yarg\u0131laman\u0131n ikinci a\u015famas\u0131, ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi benimsenen olaylar\u0131n hukuksal sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesidir. Bu a\u015famada hukuk bilgi ve deneyimi \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/div>\n
<\/div>\n
San\u0131\u011f\u0131n su\u00e7lama kar\u015f\u0131s\u0131ndaki \u00f6znel konumuyla birlikte hukuk bilgisinin yetersizli\u011fi nedeniyle, demokratik toplumlar\u0131n g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in son derece \u00f6nem ta\u015f\u0131yan savunma hakk\u0131n\u0131n salt ki\u015fisel \u00e7abalarla \u00a0 y\u00fcr\u00fct\u00fclemeyece\u011fi\u00a0g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. San\u0131\u011f\u0131n mahkeme \u00f6n\u00fcnde avukat yard\u0131m\u0131yla savunulmas\u0131, toplumsal bir zorunluluk olarak do\u011fmu\u015ftur.<\/div>\n
<\/div>\n
Ola\u011fan i\u015fleyi\u015f, yarg\u0131lanan ki\u015finin \u00fccretini \u00f6deyerek kendisine bir avukat atamas\u0131d\u0131r. B\u00f6yle durumlarda san\u0131k, avukat\u0131n\u0131 se\u00e7me hakk\u0131na sahip olacakt\u0131r.<\/div>\n
<\/div>\n
San\u0131\u011f\u0131n bir avukat edinmemesi ya da yetki tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 avukat\u0131n g\u00f6revini yapmamas\u0131 durumunda, ko\u015fullar\u0131 olu\u015fmu\u015fsa kamusal koruma g\u00fcndeme gelebilmektedir.<\/div>\n
<\/div>\n
San\u0131\u011f\u0131n se\u00e7ti\u011fi avukat ile, mahkemece g\u00f6revlendirilen avukat\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131 aras\u0131nda \u00f6nemli bir fark bulunmamaktad\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan A\u0130HM\u2019nin avukat edinme hakk\u0131yla ilgili kararlar\u0131 i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7ebilmektedir. Temel ama\u00e7, ki\u015finin savunmas\u0131z b\u0131rak\u0131lmamas\u0131d\u0131r. Ancak san\u0131\u011f\u0131n g\u00f6revlendirdi\u011fi bir avukat varsa, kamu g\u00fcc\u00fc bu se\u00e7ime sayg\u0131l\u0131 olmak durumundad\u0131r. Kendi avukat\u0131n\u0131 se\u00e7en san\u0131k, onun \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 izlemek, gerekti\u011finde bu konulardaki uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131 \u00e7\u00f6zecek ulusal organlara yak\u0131nmalar\u0131n\u0131 bildirmek durumundad\u0131r<\/div>\n
<\/div>\n
\u0130talya\u2019da g\u00f6r\u00fclen bir ceza davas\u0131n\u0131n san\u0131\u011f\u0131, \u00fcst mahkemedeki duru\u015fma \u00f6ncesinde bir ba\u015fka su\u00e7tan tutuklanarak cezaevine konulmu\u015ftu. Tutuklu san\u0131\u011fa ve avukat\u0131na mahkemece duru\u015fma g\u00fcn\u00fc bildirilmedi.<\/div>\n
<\/div>\n
\n
San\u0131\u011f\u0131n cezaevinde tutuklu bulundu\u011funu bilmeyen \u00fcst mahkeme, yarg\u0131laman\u0131n san\u0131\u011f\u0131n ve avukat\u0131n\u0131n yoklu\u011funda s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesinin hukuka ayk\u0131r\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Bu sak\u0131ncan\u0131n giderilmesi amac\u0131yla, \u00fcst mahkeme duru\u015fma \u00f6ncesinde hemen san\u0131\u011fa bir avukat atad\u0131. Yeni avukat\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fen duru\u015fmadan sonra \u00fcst mahkeme san\u0131\u011f\u0131n cezas\u0131n\u0131 a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131ran bir karar verdi.<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
\n
A\u0130HM bu olayda, san\u0131\u011f\u0131n se\u00e7ti\u011fi avukat\u0131na duru\u015fma g\u00fcn\u00fcn\u00fcn bildirilmemesini ve etkili bir savunma yapmayan yeni avukatla yarg\u0131laman\u0131n sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 \u201cavukatla savunma hakk\u0131n\u0131n ihlali\u201d olarak niteledi (Goddi\/\u0130talya, 1984). Bu kararla birlikte, mahkemece g\u00f6revlendirilen avukat\u0131n ba\u015far\u0131 d\u00fczeyi, A\u0130HM\u2019nin denetim alan\u0131na \u00e7ekilmi\u015f oluyordu.<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
Fransa\u2019da ortak ya\u015famlar\u0131ndan do\u011fan \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6t\u00fcren san\u0131\u011f\u0131n mahkeme karar\u0131na ra\u011fmen \u00e7ocuklar\u0131 geri vermemesi \u00fczerine e\u015finin istemiyle hakk\u0131nda ceza davas\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131. Yarg\u0131lamadan ayr\u0131k tutulma istemi mahkemece de uygun g\u00f6r\u00fclen ve kendi se\u00e7ti\u011fi iki avukat eliyle savunulan san\u0131\u011f\u0131n, yarg\u0131lama sonucunda bir y\u0131l hapis cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131lmas\u0131na ve tutuklanmas\u0131na karar verildi.<\/div>\n
<\/div>\n
San\u0131k avukatlar\u0131 ve savc\u0131, bu karara kar\u015f\u0131 \u00fcst mahkemeye ba\u015fvurdular. \u00dcst mahkemedeki duru\u015fmaya san\u0131k gelmedi. Avukatlar\u0131, savunmay\u0131\u00a0kendilerinin y\u00fcr\u00fcteceklerini ve bu nedenle yarg\u0131laman\u0131n san\u0131\u011f\u0131n yoklu\u011funda s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesini istediler. \u00dcst mahkeme bu istemi yerinde bulmad\u0131 ve duru\u015fmaya kat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bir kez daha san\u0131\u011fa davetiye \u00e7\u0131kard\u0131. San\u0131\u011f\u0131n belirlenen g\u00fcnde de duru\u015fmaya gelmemekte direnmesi \u00fczerine, avukatlar\u0131 eliyle temsil olana\u011f\u0131n\u0131 da tan\u0131mayarak itiraz\u0131n\u0131n reddine ve yerel mahkeme karar\u0131n\u0131n onanmas\u0131na karar verdi.<\/div>\n
<\/div>\n
San\u0131\u011f\u0131n Yarg\u0131tay\u2019a yapt\u0131\u011f\u0131 ba\u015fvuruda, \u201c…hakk\u0131nda tutuklama karar\u0131 bulunan ve duru\u015fmaya gelmeyen ki\u015finin avukat\u0131 eliyle temsil edilemeyece\u011fi,\u201d<\/span> <\/strong>gerek\u00e7esiyle reddedildi.<\/div>\n
<\/div>\n
Bu olayda Frans\u0131z Mahkemeleri\u2019nin savunma hakk\u0131n\u0131 bir t\u00fcr bask\u0131 arac\u0131 gibi kulland\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. San\u0131k iki se\u00e7enekten birini benimsemek zorunda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ya avukatlar\u0131 eliyle de olsa, savunma yapabilmek i\u00e7in Fransa\u2019ya gelecek ve b\u00f6ylece tutuklama karar\u0131 uygulamaya konulacak, ya da tutuklanmamak i\u00e7in duru\u015fmaya kat\u0131lmayacak, ancak bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda savunma olanaklar\u0131ndan b\u00fcsb\u00fct\u00fcn yoksun b\u0131rak\u0131lacak.<\/div>\n
<\/div>\n
\n
A\u0130HM, adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir boyutu olan yarg\u0131lamada temsil olana\u011f\u0131n\u0131n, san\u0131\u011f\u0131n kendisini daha sonra dinleyecek mahkeme taraf\u0131ndan nesnel ve hukuksal konular \u00fczerinde yeniden karar verilebilmesi ko\u015fuluyla, ilk derece mahkemesinde yoklu\u011funda yarg\u0131lanmas\u0131n\u0131n kural olarak S\u00f6zle\u015fme\u2019ye ayk\u0131r\u0131 d\u00fc\u015fmedi\u011fini belirtti. Mahkeme, savunma hakk\u0131ndan feragati iki \u00f6l\u00e7\u00fctle ili\u015fkilendirdi. Ko\u015fulsuz olmas\u0131 ve san\u0131k haklar\u0131n\u0131n g\u00fcvence alt\u0131nda bulundurulmas\u0131 durumunda, savunmadan feragatin kabul olunabilece\u011fini belirtti. Dava konusu olayda ise, ba\u015fvurucunun birinci ve ikinci d\u00fczeydeki yarg\u0131lamalara kat\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131, ancak avukatla temsil edilmek istedi\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a bildirmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda, duru\u015fmada bulunmamas\u0131n\u0131n temel bir hak olan avukatla temsil olana\u011f\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmad\u0131\u011f\u0131 benim- sendi. Bir ceza davas\u0131na, san\u0131\u011f\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131 ger\u00e7e\u011fin ayd\u0131nlanmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131makla birlikte, duru\u015fmaya gelmeyen san\u0131\u011fa avukat\u0131 eliyle hukuksal temsil olana\u011f\u0131n\u0131n verilmemesi, savunma hakk\u0131n\u0131n demokratik toplumlardaki \u00f6nemi ve hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ilkesi kar\u015f\u0131s\u0131nda orant\u0131s\u0131z bulundu\u011fundan, avukatla savunma hakk\u0131 y\u00f6n\u00fcnden adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine karar verdi (Poitrimol\/Fransa, 1993).<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
Hollanda\u2019da benzer bir olayda, ba\u015fka bir su\u00e7tan mahkum edildi\u011fi para cezas\u0131n\u0131 \u00f6deyemedi\u011fi i\u00e7in tutuklan\u0131p cezaevine g\u00f6nderilme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulunan san\u0131k, i\u015fledi\u011fi ikinci bir su\u00e7 nedeniyle a\u00e7\u0131lan ceza davas\u0131n\u0131n duru\u015fmas\u0131na kat\u0131lmad\u0131. Mahkeme, yoklu\u011funda yarg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 san\u0131\u011f\u0131n at\u0131l\u0131 su\u00e7u i\u015fledi\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyle cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131na karar verdi.<\/div>\n
<\/div>\n
San\u0131k, bu karara kar\u015f\u0131 avukat\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla itiraz etti. \u00dcst mahkemedeki duru\u015fmalara kat\u0131lan avukat, \u00f6nceki para cezas\u0131 nedeniyle tutuklanmaktan\u00a0korktu\u011fu i\u00e7in gelemeyen san\u0131\u011f\u0131 kendisinin savunaca\u011f\u0131n\u0131 bildirdi. \u00dcst mahkeme, y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki y\u00f6ntem kurallar\u0131na dayanarak duru\u015fmaya gelmeyen san\u0131\u011f\u0131 avukat\u0131n\u0131n temsil etmesine ve savunma yapmas\u0131na izin vermedi.<\/div>\n
<\/div>\n
Karar\u0131n temyiz edilmesi \u00fczerine Yarg\u0131tay, \u00fcst mahkemenin duru\u015fma tutana\u011f\u0131nda san\u0131\u011f\u0131n gelmeyece\u011fini bildiren avukat\u0131n\u0131n savunma yapmak i\u00e7in herhangi bir talebinin bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n da yaz\u0131l\u0131 olmas\u0131 nedeniyle itirazlar\u0131n\u0131 reddetti.<\/div>\n
\n
<\/div>\n
A\u0130HM<\/span> \u201c…ge\u00e7erli bir \u00f6zr\u00fc olmasa bile duru\u015fmaya gelmeyen san\u0131\u011f\u0131n avukat\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla savunma yapmaktan yoksun b\u0131rak\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131…\u201d<\/strong> belirtti. Duru\u015fmaya gelen avukat\u0131n, san\u0131k ad\u0131na savunma yapmak istedi\u011fini mahkemeye bildirmedi\u011fi yolundaki h\u00fck\u00fcmetin g\u00f6r\u00fc\u015flerini tart\u0131\u015f\u0131rken, \u015fu de\u011ferlendirmelerde bulundu: \u201c…su\u00e7 isnad\u0131 alt\u0131nda b\u0131rak\u0131lan herkesin bir avukat\u0131n yard\u0131m\u0131n- dan yararlanma hakk\u0131 vard\u0131r… Hollanda hukukunda oldu\u011fu gibi \u00fcst mahkemedeki yarg\u0131lamaya kat\u0131lmayan san\u0131\u011f\u0131n, yoklu\u011funda verilen karara itiraz olana\u011f\u0131n\u0131n tan\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda, bu ilke daha b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Avukatla savunma hakk\u0131n\u0131n kuramsal olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p pratikte uygulanabilir ve etkili olabilmesi i\u00e7in, s\u00f6z konusu hakk\u0131n gereksiz bi\u00e7imsel ko\u015fullarla s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmamas\u0131 gerekir. Yarg\u0131lama adaletini ger\u00e7ekle\u015ftirmek mahkemelerin g\u00f6revidir. San\u0131\u011f\u0131n kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 duru\u015fmaya onu savunmak amac\u0131yla gelen avukat\u0131na savunma olana\u011f\u0131n\u0131n verilmemesi, avukatla savunma hakk\u0131 bak\u0131m\u0131ndan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlalidir.\u201d (Lala\/Hollanda, 1994)<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
Hollanda da su\u00e7 i\u015fleme kast\u0131 olmaks\u0131z\u0131n eroin satmaktan yarg\u0131lan\u0131p mahkum edilen Moritanya\u2019l\u0131 san\u0131k, cezas\u0131 kesinle\u015fmeden s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 edilince, \u00fcst mahkemedeki duru\u015fmalara kat\u0131lamad\u0131. San\u0131k ad\u0131na gelen avukat\u0131n, m\u00fcvekkilinin gelememe nedenini a\u00e7\u0131klay\u0131p savunma yapmak istedi\u011fini bildirmesine kar\u015f\u0131n, kendisine bu olanak tan\u0131nmad\u0131. Mahkeme izin vermedi\u011fi i\u00e7in san\u0131k avukat\u0131 tan\u0131klara soru soramad\u0131, savunma yapamad\u0131. Karar san\u0131k aleyhine bozuldu. \u0130kinci kez yinelenen yarg\u0131lamada, avukata vekaletnamesi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in s\u00f6z hakk\u0131 tan\u0131nmad\u0131. Sonu\u00e7ta cezas\u0131 artt\u0131r\u0131lan san\u0131k, \u00fclkeye kasten uyu\u015fturucu sokmaktan mahkum edildi.<\/div>\n
<\/div>\n
\n
A\u0130HM bu olayda da Lala\/Hollanda davas\u0131ndaki gerek\u00e7elerle avukatla savunma hakk\u0131 bak\u0131m\u0131ndan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine<\/strong> <\/span>karar verdi. (Pelladoah\/Hollanda, 1994)<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
\n
Yarg\u0131ca hakaret etti\u011fi su\u00e7lamas\u0131 ile ceza mahkemesinde yedi y\u0131l d\u00f6rt ay yarg\u0131land\u0131ktan sonra su\u00e7suz oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131p aklanan san\u0131\u011f\u0131n ba\u015fvurusu nedeniyle A\u0130HM, makul s\u00fcrede yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fini kararla\u015ft\u0131rd\u0131. Bu kararda ayr\u0131ca davan\u0131n Yarg\u0131tay\u2019da g\u00f6r\u00fclmesi s\u0131ras\u0131nda avukatla temsil edilme hakk\u0131n\u0131n tan\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n ba\u015fvurucuya bu hakk\u0131n kulland\u0131r\u0131lmamas\u0131 avukatla savunma hakk\u0131n\u0131n ihlali olarak de\u011ferlendirildi. (Alimana\/\u0130talya, 1991)<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
3. San\u0131\u011fa Devlet Eliyle Avukat Atanmas\u0131<\/strong><\/span><\/div>\n
<\/div>\n
S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 6. maddesinin 3 (c) bendinde d\u00fczenlenen bir di\u011fer olas\u0131l\u0131k ise, ak\u00e7al\u0131 olanaklar\u0131 avukat edinmeye elvermeyen san\u0131\u011f\u0131n, \u201c…adaletin selameti gerektiriyor ise, mahkeme taraf\u0131ndan tayin edilecek bir avukat\u0131n meccani (\u00fccretsiz) yard\u0131m\u0131ndan\u2026\u201d<\/span> <\/strong>yararland\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/div>\n
<\/div>\n
S\u00f6zc\u00fcklerin a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131na g\u00f6re, san\u0131\u011f\u0131n bu haktan yararland\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in, birbirini b\u00fct\u00fcnleyen \u00fc\u00e7 ko\u015fulun birlikte ger\u00e7ekle\u015fmesi gerekmektedir.<\/div>\n
<\/div>\n
\u2022 San\u0131\u011f\u0131n, kendi atad\u0131\u011f\u0131 bir avukat\u0131 olmayacakt\u0131r.<\/strong><\/span><\/div>\n
\u2022 Avukat edinmek i\u00e7in \u00f6demesi gereken ak\u00e7al\u0131 olanaklardan yoksun bulunacakt\u0131r.<\/strong><\/span><\/div>\n
\u2022 Yarg\u0131lama adaletinin ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in, san\u0131\u011f\u0131n bir avukat\u0131n \u00fccretsiz yard\u0131m\u0131ndan yararland\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekecektir.<\/strong><\/span><\/div>\n
<\/div>\n
Zaman i\u00e7erisinde geli\u015fen uygulamalarda, A\u0130HM\u2019nin \u00f6zellikle \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ko\u015fulu \u00f6ne \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. Ki\u015finin \u00fccretini \u00f6deyerek avukat edindi\u011fi durumlarda bile, olay\u0131n ko\u015fullar\u0131na g\u00f6re yeni avukat atanmas\u0131 istemi hakl\u0131 g\u00f6r\u00fclebilmektedir. San\u0131\u011f\u0131n ak\u00e7al\u0131 olanaklar\u0131n\u0131n yetersizli\u011fi, mutlak yoksulluk olarak alg\u0131lanmamaktad\u0131r. Yarg\u0131land\u0131\u011f\u0131 dava i\u00e7in ge\u00e7erli olan avukatl\u0131k \u00fccretinin \u00f6denmesi kendisinin ve ailesinin ya\u015fam ko\u015fullar\u0131nda \u00f6nemli gerilemelere neden olacaksa, bu durum ekonomik yetersizlik olarak de\u011ferlendirilebilmektedir.<\/div>\n
<\/div>\n
San\u0131\u011f\u0131n ak\u00e7al\u0131 olanaklar\u0131 konusunda \u00e7ok ayr\u0131nt\u0131l\u0131 incelemeye girmeyen mahkeme, avukat eliyle y\u00fcr\u00fct\u00fclen savunman\u0131n \u00f6nemi \u00fczerinde yo\u011funla\u015fmaktad\u0131r.<\/div>\n
<\/div>\n
Maddede ge\u00e7en \u201cadaletin selameti\u201d<\/span><\/strong> s\u00f6zc\u00fckleri, do\u011fru ve d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lama anlam\u0131na gelmektedir. Yarg\u0131laman\u0131n ulusal ve uluslar \u00fcst\u00fc \u00f6l\u00e7\u00fctlere uygun y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi, sonu\u00e7ta dengeli bir karar verilmesi, san\u0131\u011f\u0131n avukat eliyle savunma olana\u011f\u0131ndan yoksun b\u0131rak\u0131lmas\u0131na hakl\u0131l\u0131k kazand\u0131rmayacakt\u0131r. Adaletli bir yarg\u0131laman\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, ancak avukat\u0131n etkin kat\u0131l\u0131m\u0131 ile sa\u011flanabilir. Konuya bu a\u00e7\u0131dan yakla\u015fan mahkeme, avukatla savunma hakk\u0131ndan a\u00e7\u0131k ve kesin olarak feragat etmeyen san\u0131\u011fa, do\u011fru yarg\u0131laman\u0131n gere\u011fi olarak, \u00fccreti kamu taraf\u0131ndan \u00f6denen bir avukat\u0131n atanmas\u0131n\u0131 zorunlu g\u00f6rmektedir. B\u00fct\u00fcn bu ko\u015fullar\u0131 bir araya getirdi\u011fimiz zaman, S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 6-3 (c) maddesindeki d\u00fczenlemeyi, \u201csan\u0131\u011f\u0131 avukats\u0131z b\u0131rakmama y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc\u201d olarak ta adland\u0131rmak olanakl\u0131d\u0131r.<\/div>\n
<\/div>\n
Avrupa Konseyi\u2019ne \u00fcye \u00fclkelerde, karakol mahkemeleri, yerel mahkemeler, birinci derece mahkemeler, \u00fcst mahkemeler (\u0130stinaf), Yarg\u0131tay gibi yarg\u0131 birimlerinin a\u015famaland\u0131r\u0131lmalar\u0131 farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6sterebilmektedir.<\/div>\n
<\/div>\n
\n
Disiplin kurullar\u0131, \u015fartla tahliye komisyonlar\u0131 gibi, yarg\u0131sal i\u00e7erikli kararlar veren kurum ve kurulu\u015flar bulunmaktad\u0131r. S\u00f6zle\u015fme\u2019nin \u201cmahkeme\u201d tan\u0131m\u0131na giren b\u00fct\u00fcn bu birimlerde, davan\u0131n kan\u0131tlar\u0131n\u0131n sunuldu\u011fu, tan\u0131klar\u0131n dinlendi\u011fi veya elde edilen nesnel bulgular\u0131n hukuksal sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u00fcz y\u00fcze yarg\u0131laman\u0131n her a\u015famas\u0131nda, avukatla savunulma hakk\u0131n\u0131n kulland\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Devletlerin bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n zorunlu bir ko\u015fuludur (Champbell ve Fell\/\u0130ngiltere, 1984).<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
Devlet ad\u0131na avukat g\u00f6revlendirme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, T\u00fcrkiye\u2019de de oldu\u011fu gibi, genellikle barolar eliyle y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir. Mahkeme \u00f6n\u00fcnde san\u0131\u011f\u0131n avukatla savunma hakk\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi ise, S\u00f6zle\u015fme\u2019ye g\u00f6re davaya bakan mahkemenin sorumlulu\u011fu alt\u0131ndad\u0131r.<\/div>\n
<\/div>\n
\n
\u00dccretsiz hukuk yard\u0131m\u0131ndan yararlanan ki\u015filerin, birlikte \u00e7al\u0131\u015facaklar\u0131 avukatlar\u0131 konusundaki se\u00e7imleri olanaklar \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde ilgili organlarca g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulacakt\u0131r. Ancak bu hak mutlak de\u011fildir. Adil yarg\u0131laman\u0131n gere\u011fi olarak yeterli nedenlerin varl\u0131\u011f\u0131 durumunda, kamusal organlarca san\u0131\u011f\u0131n iste\u011fine ayk\u0131r\u0131 d\u00fc\u015fen avukat atamalar\u0131 da yap\u0131labilecektir. Bu t\u00fcr g\u00f6revlendirmeler S\u00f6zle\u015fme\u2019ye ayk\u0131r\u0131 bulunmamaktad\u0131r (Croissant\/Almanya, 1992).<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
Bir tesisat\u00e7\u0131n\u0131n yan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken uyu\u015fturucu madde kullanmaktan yarg\u0131lanan san\u0131\u011f\u0131n birinci derece mahkemesinde ve Yarg\u0131tay\u2019daki yarg\u0131lanmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda kendisine \u00fccreti devlet\u00e7e \u00f6denecek bir avukat\u0131n atanmas\u0131 istemi her iki a\u015famada da reddedilmi\u015ftir. Yarg\u0131lama sonucunda alt\u0131 ay hapis cezas\u0131na mahkum edilen san\u0131\u011f\u0131n cezas\u0131 ertelenmi\u015ftir. Yarg\u0131tay karar\u0131 onam\u0131\u015ft\u0131r.<\/div>\n
<\/div>\n
\n
A\u0130HM\u2019ye g\u00f6re<\/strong>, \u201c…ceza mahkemesinde yarg\u0131lanan san\u0131\u011f\u0131n baz\u0131 ko\u015fullarda \u00fccretsiz hukuk yard\u0131m\u0131 almas\u0131, adil yarg\u0131lanma kavram\u0131n\u0131n bir gere\u011fidir. (c) bendindeki \u00fccretsiz hukuk yard\u0131m\u0131ndan yararlanman\u0131n birinci ko\u015fulu, san\u0131\u011f\u0131n avukata \u00f6deme yapma olana\u011f\u0131n\u0131n bulunmamas\u0131, ikincisi, adaletin yarar\u0131n\u0131n avukatla savunmay\u0131 gerektirmesidir. Olayda, ba\u015fvurucunun avukata \u00f6deme yapacak ekonomik ko\u015fullardan yoksun bulundu\u011funa itiraz edilmemi\u015ftir.<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
Konunun, adaletin yarar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilmesinde ise, \u00f6ncelikle san\u0131\u011fa at\u0131l\u0131 su\u00e7un \u00f6nemi ve alabilece\u011fi cezan\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131, ikinci olarak davan\u0131n hukuksal a\u00e7\u0131- dan karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc etken olarak da san\u0131\u011f\u0131n ki\u015fisel durumu ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/div>\n
<\/div>\n
\n
Olayda uyu\u015fturucu ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 su\u00e7lamas\u0131 alt\u0131nda bulundurulan san\u0131\u011fa \u00fc\u00e7 y\u0131la kadar hapis cezas\u0131 verilme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bulunmas\u0131, \u00fccretsiz hukuk yard\u0131m\u0131ndan yararland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir. Davadaki olaylar a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6zel zorluklar bulunmamakla birlikte, daha \u00f6nce benzer su\u00e7lardan mahkum edilen san\u0131\u011f\u0131n deneme s\u00fcresi i\u00e7erisinde yeni bir su\u00e7 i\u015flemesi nedeniyle farkl\u0131 yapt\u0131r\u0131m ve \u00a0\u00f6nlemlerle\u00a0kar\u015f\u0131la\u015fma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bulunmas\u0131, avukat eliyle savunman\u0131n \u00f6nemini artt\u0131rmaktad\u0131r. Ba\u015fvurucunun yabanc\u0131 k\u00f6kenli olu\u015fu, yoksul bir \u00e7evreden gelmesi, ciddi bir mesleki e\u011fitim almamas\u0131, \u00e7ok kabar\u0131k bir su\u00e7 dosyas\u0131n\u0131n bulunmas\u0131, 1975\u20131983 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda her g\u00fcn uyu\u015fturucu kullanmas\u0131 gibi ki\u015fisel \u00f6zellikleri nedeniyle, yarg\u0131lama a\u015famalar\u0131nda kendisini savunabilecek durumda bulunmamaktad\u0131r. Bu ko\u015fullarda san\u0131\u011f\u0131n \u00f6nce sorgu yarg\u0131c\u0131, ard\u0131ndan ceza mahkemesi \u00f6n\u00fcnde avukat- s\u0131z b\u0131rak\u0131lmas\u0131 nedeniyle olu\u015fan s\u00f6zle\u015fme ihlali, bu a\u015famalar\u0131 izleyen Yarg\u0131tay ve Federal Mahkeme \u00f6n\u00fcnde de giderilememi\u015ftir. B\u00f6ylece \u00fccretsiz avukat yard\u0131m\u0131 sa\u011flanmamas\u0131 nedeniyle, san\u0131\u011f\u0131n savunma hakk\u0131 ihlal edilmi\u015f olmaktad\u0131r.\u201d (Quaranta\/\u0130svi\u00e7re, 1991).<\/div>\n<\/blockquote>\n
\n
Kamu ad\u0131na g\u00f6revlendirilecek avukat\u0131n Goddi\/\u0130talya karar\u0131ndaki gibi mesleki deneyiminin \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 durumlar da olabilmektedir. \u201c…San\u0131\u011f\u0131n yarg\u0131land\u0131\u011f\u0131 davaya uygun d\u00fc\u015fen savlar\u0131 sunabilecek d\u00fczeyde hukuk bilgisinin bulunmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zetilerek, ancak deneyimli bir avukat\u0131n b\u00f6yle bir davay\u0131 \u00fcstlenip gereken haz\u0131rl\u0131klar\u0131 yapmas\u0131 durumunda adil yarg\u0131lanma ko\u015fullar\u0131 ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olaca\u011f\u0131ndan,\u2026\u201d san\u0131\u011fa Yarg\u0131tay a\u015famas\u0131nda avukat atanmamas\u0131, s\u00f6zle\u015fme ihlali olarak de\u011ferlendirildi (Pham Hoang\/Fransa 1992).<\/div>\n<\/blockquote>\n
\n
San\u0131\u011f\u0131n ilk derece mahkemesinde avukat eliyle savunulmas\u0131, yarg\u0131- laman\u0131n sonraki a\u015famalar\u0131nda avukats\u0131z b\u0131rak\u0131lmas\u0131na hakl\u0131l\u0131k kazand\u0131rmayacakt\u0131r.<\/div>\n
<\/div>\n
Federal Almanya\u2019da ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada ikinci kez narkotik su\u00e7u i\u015flemekten yarg\u0131lanan TC uyruklu L\u00fctfi Pakelli\u2019ye savunmas\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctmek amac\u0131yla yerel ceza mahkemesince bir avukat atanm\u0131\u015ft\u0131. \u0130ki y\u0131l \u00fc\u00e7 ay hapis cezas\u0131na mahkum edilen Pakelli, sal\u0131verildikten sonra T\u00fcrkiye\u2019ye d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc. Karar\u0131 temyiz eden san\u0131k avukat\u0131, \u00fccretsiz yard\u0131m olana\u011f\u0131n\u0131n Yarg\u0131tay a\u015famas\u0131nda da s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesini istedi. S\u0131ras\u0131yla Federal Savc\u0131l\u0131k, Yarg\u0131tay 1. Ceza Dairesi Ba\u015fkan\u0131 ve Alman Anayasa Mahkemesi \u201c…tutuksuz san\u0131\u011fa Yarg\u0131tay\u2019daki duru\u015fmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda avukat g\u00f6revlendirme zorunlulu\u011fu bulunmamas\u0131, san\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmaya kat\u0131lmas\u0131na bir engel olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, isterse kendisini, \u00fccretini \u00f6deyece\u011fi bir avukat eliyle temsil ettirebilece\u011fi, T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015famakta olu\u015funun yasal ko\u015fullar\u0131 de\u011fi\u015ftirmedi\u011fi…\u201d gerek\u00e7eleriyle \u00fccretsiz avukat istemini reddettiler. Yarg\u0131tay 1. Ceza Dairesi, san\u0131\u011f\u0131n ve avukat\u0131n\u0131n yoklu\u011funda ger\u00e7ekle\u015fen duru\u015fma sonucunda , Ba\u015fsavc\u0131l\u0131k talepleri do\u011frultusunda Pakelli\u2019nin mahkumiyet karar\u0131n\u0131 onad\u0131.<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
A\u0130HM\u2019ye g\u00f6re, \u201c…bu dava, Federal Mahkeme\u2019nin duru\u015fma a\u00e7\u0131lmas\u0131na gerek- sinim duydu\u011fu ender uyu\u015fmazl\u0131klardan birisidir. Temyiz edilen ceza davalar\u0131n\u0131n ancak y\u00fczde onunda duru\u015fma a\u00e7\u0131lmaktad\u0131r. Pakelli\u2019nin temyiz nedenlerinin \u00f6nemi, Federal Mahkeme\u2019yi s\u00f6zel yarg\u0131lama y\u00f6ntemini benimsemeye zorlam\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim Federal Savc\u0131l\u0131k san\u0131\u011f\u0131n temyiz dilek\u00e7esinde ileri s\u00fcr\u00fclen savlar\u0131 daha ba\u015flang\u0131\u00e7ta hukuksal dayanaktan yoksun g\u00f6rmemi\u015f, ara\u015ft\u0131rmaya de\u011fer bulmu\u015ftur. Bu durum\u00a0dava konusu, olayda duru\u015fman\u0131n \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r. Adaletli bir yarg\u0131laman\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilebilmesi i\u00e7in, duru\u015fma s\u0131ras\u0131nda su\u00e7lama ile savunman\u0131n e\u015fit ko\u015fullarda ve birlikte temsil edilmeleri gerekmektedir.<\/div>\n
<\/div>\n
San\u0131k, on dokuz noktada toplad\u0131\u011f\u0131 temyiz itirazlar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc y\u00f6ntemsel yanl\u0131\u015fl\u0131klara dayand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Federal Mahkeme san\u0131\u011f\u0131n savunmalar\u0131n\u0131 birer birer incelemi\u015f ve yerinde g\u00f6rmedi\u011fi ele\u015ftirileri gerek\u00e7elerini de a\u00e7\u0131klayarak reddetmi\u015ftir. Ancak bu duru\u015fmada san\u0131k avukat\u0131 da yer al\u0131p tart\u0131\u015fma a\u00e7\u0131labilse idi, dilek\u00e7esinde ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc savlar\u0131 geli\u015ftirip ayr\u0131nt\u0131lara inerek ba\u015fvurusunun gerek\u00e7elerini s\u00f6zl\u00fc olarak a\u00e7\u0131klama olana\u011f\u0131na kavu\u015fabilecekti. \u00d6rne\u011fin; raport\u00f6r yarg\u0131c\u0131n de\u011ferlendirmeleri hakk\u0131ndaki yorum ve yan\u0131tlar\u0131n\u0131 sunabilecekti\u2026\u201d<\/div>\n
<\/div>\n
A\u0130HM, san\u0131\u011f\u0131n temyiz gerek\u00e7elerinin \u00f6zellikle y\u00f6ntemsel konularda yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zeterek, hukuk tekni\u011finin ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na inilmesini gerektiren b\u00f6yle bir savunman\u0131n ancak uzmanlar eliyle y\u00fcr\u00fct\u00fclebilece\u011fini belirttikten sonra, \u201csan\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmada haz\u0131r olmas\u0131n\u0131n, avukat\u0131n\u0131n yoklu\u011fu ile olu\u015fan bo\u015fluklar\u0131 kapatmaya yeterli gelmeyece\u011fini…\u201d<\/span> <\/strong>vurgulad\u0131.<\/div>\n
<\/div>\n
\n
Avukatla temsil olana\u011f\u0131n\u0131 silahlar\u0131n e\u015fitli\u011fi ilkesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da de\u011ferlendiren Mahkeme, \u201cFederal Mahkeme\u2019nin duru\u015fma a\u00e7mas\u0131na kar\u015f\u0131n san\u0131\u011fa savunma avukat\u0131 atanmamas\u0131n\u0131 davan\u0131n sonucunu etkileyen \u00f6nemli bir eksiklik…\u201d olarak niteledi ve olayda, S\u00f6zle\u015fmenin 6\/3 (c) maddesinin ihlal edildi\u011fine karar verdi. (Pakelli\/Almanya, 1983)<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
Kamusal organlar, \u00fcst mahkemeden olumlu sonu\u00e7 al\u0131namayaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ile \u00fccretsiz hukuk yard\u0131m\u0131n\u0131 sonland\u0131rabilirler mi? Bu konuda \u0130ngiltere\u2019deki uygulamalardan kaynaklanan ve birbirini b\u00fct\u00fcnleyen \u00fc\u00e7 \u00f6rnek bulunuyor.<\/div>\n
<\/div>\n
\u0130lk derece yarg\u0131lamada \u00fccretsiz avukat sa\u011flanan san\u0131k, yalanc\u0131 tan\u0131kl\u0131k yapt\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esi ile be\u015f y\u0131l hapis cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131ld\u0131. Bu cezaya kar\u015f\u0131 \u00fcst mahkemeye yapt\u0131\u011f\u0131 itiraz\u0131nda, \u201cba\u015far\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulunmad\u0131\u011f\u0131…\u201d g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ile adli yard\u0131mdan yararland\u0131r\u0131lmad\u0131. \u00dcst mahkemedeki duru\u015fmaya avukats\u0131z kat\u0131lan san\u0131\u011f\u0131n itirazlar\u0131 reddedildi.<\/div>\n
<\/div>\n
\n
A\u0130HM, \u201c…adil yarg\u0131lanma ko\u015fullar\u0131n\u0131n davan\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7erisinde ele al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini\u2026\u201d belirterek, \u201c\u00fcst mahkemede veya Yarg\u0131tay da adli yard\u0131m isteminin reddi durumunda, \u0130ngiliz hukukunda ulusal mahkemelerin bu konuyu yeniden de\u011ferlendirmelerini sa\u011flayacak y\u00f6ntemlerin bulunmamas\u0131n\u0131 S\u00f6zle\u015fme ihlaline neden olan…\u201d \u00f6nemli bir eksiklik olarak niteledi. (Granger\/\u0130ngiltere, 1990)<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
\n
Birinci derece yarg\u0131lamada mahkum olan san\u0131klara \u00fccretsiz hukuk yard\u0131m\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilmesi i\u00e7in, \u0130sko\u00e7 Adli Yard\u0131m Kurulu, \u00fcst mahkemeye yap\u0131lacak itirazlar\u0131n ba\u015far\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 konusunda, san\u0131k avukatlar\u0131ndan g\u00f6r\u00fc\u015f\u00a0istemektedir. Kurul, itiraz sonucunda ba\u015far\u0131 sa\u011flanaca\u011f\u0131na ili\u015fkin yasal nedenlerin varl\u0131\u011f\u0131na inand\u0131r\u0131lamam\u0131\u015fsa, \u00fccretsiz avukat verilmemektedir. 1994 y\u0131l\u0131nda karara ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 iki ayr\u0131 olayda A\u0130HM, bu i\u015fleyi\u015fi de\u011ferlendirdi: \u201cA\u0130HM\u2019nin g\u00f6revi, s\u00f6zle\u015fmeci devletlerin itiraz y\u00f6ntemlerinde 6. maddenin \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ko\u015fullara uyumu sa\u011flamak i\u00e7in ulusal organlar\u0131n alacaklar\u0131 \u00f6nlemlerin neler oldu\u011funu belirlemek de\u011fildir. Mahkeme, ulusal uygulamalar\u0131n S\u00f6zle\u015fme\u2019nin\u00a06.\u00a0maddesine uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmek durumundad\u0131r. A\u011f\u0131r bir cezaya mahkum edilen ba\u015fvurucuya en y\u00fcksek itiraz organ\u0131 \u00f6n\u00fcndeki savunmas\u0131nda hukuk yard\u0131m\u0131 sa\u011flanmayarak yaln\u0131z b\u0131rak\u0131lmas\u0131, 6. maddeye uygun d\u00fc\u015fmemektedir. Yarg\u0131laman\u0131n niteli\u011fi ve t\u00fcksek mahkemenin \u00fcst\u00fcn yetkileri kar\u015f\u0131s\u0131nda avukat deste\u011finden yoksun b\u0131rak\u0131lan san\u0131\u011f\u0131n hukuksal konulardaki yetersizli\u011fi nedeniyle, olayda, adaletli bir yarg\u0131lama ger\u00e7ekle\u015ftirilememi\u015ftir.\u201d ( Bonar\/\u0130ngiltere, 1994) ve (Maxwell\/\u0130ngiltere 1994).<\/span><\/strong><\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, her \u00fc\u00e7 kararda da A\u0130HM, \u00f6n s\u00fczge\u00e7ten ge\u00e7irilen ve olumsuz sonu\u00e7lanaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc a\u011f\u0131rl\u0131k kazanan olaylarda da, \u00fcst mahkemeye yap\u0131lacak ba\u015fvurularda hukuksal yard\u0131m verilmeyerek san\u0131klar\u0131n yaln\u0131z b\u0131rak\u0131lmalar\u0131n\u0131 S\u00f6zle\u015fme\u2019ye ayk\u0131r\u0131 bulmaktad\u0131r.<\/div>\n
<\/div>\n
Yarg\u0131lama s\u00fcrecinde san\u0131\u011fa sa\u011flanan \u00e7evirmen ve avukat yard\u0131mlar\u0131 nedeniyle devlet\u00e7e yap\u0131lan \u00f6demelerin, daha sonra su\u00e7lu bulunup cezas\u0131 kesinle\u015fen h\u00fck\u00fcml\u00fcden di\u011fer yarg\u0131lama giderleri ile birlikte geri al\u0131n\u0131p al\u0131nmayaca\u011f\u0131 konusu, A\u0130HM\u2019yi uzun y\u0131llar u\u011fra\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/div>\n
<\/div>\n
S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 6. maddesinin 3\/e bendine g\u00f6re: \u201cHer san\u0131k… Duru\u015fmada kullan\u0131lan dili anlamad\u0131\u011f\u0131 takdirde, bir terc\u00fcman\u0131n yard\u0131m\u0131ndan para \u00f6demeksizin yararlanmak hakk\u0131na sahiptir.\u201d<\/div>\n
<\/div>\n
Bu t\u00fcr uyu\u015fmazl\u0131klar, \u00f6zellikle \u00e7ok say\u0131da yabanc\u0131 i\u015f\u00e7i \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran F. Almanya\u2019da yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Tek bir dava i\u00e7in \u00f6nemsiz gibi g\u00f6r\u00fcnen \u00e7evirmen giderleri, hukuk yard\u0131m\u0131 sigortas\u0131 sa\u011flayan \u015firketler i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00f6demelere neden oldu\u011fundan konu A\u0130HM\u2019ye kadar g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/div>\n
<\/div>\n
Sigorta \u015firketlerinin g\u00f6r\u00fc\u015flerine ko\u015fut olarak Alman mahkemeleri de S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 6\/3 (e) bendinin, san\u0131klar\u0131n \u00e7evirmen \u00fccretini pe\u015fin \u00f6deme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131, sonradan su\u00e7lu bulunanlar\u0131n yarg\u0131lama giderleri aras\u0131nda yer alan \u00e7evirmen \u00fccretlerini \u00f6demeleri gerekti\u011fi yolunda kararlar veriyorlard\u0131.<\/div>\n
<\/div>\n
\n
A\u0130HM, (Luedicke, Belkacem ve Ko\u00e7\/Almanya, 1980 ve \u00d6zt\u00fcrk\/ Almanya, 1984) davalar\u0131 sonucunda, yarg\u0131lama s\u0131ras\u0131nda veya mahkumiyet karar\u0131n\u0131n kesinle\u015fmesi nedeniyle, \u00e7evirmen giderlerinin hi\u00e7bir ko\u015fulda san\u0131klardan al\u0131namayaca\u011f\u0131n\u0131 kararla\u015ft\u0131rd\u0131. Aksi y\u00f6ndeki uygulamalar\u0131n, adil yarg\u0131lanma g\u00fcvenceleri ile birlikte, S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 14. maddesindeki \u201ce\u015fitlik\u201d<\/strong><\/span> ilkesine de ayk\u0131r\u0131 d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc vurgulad\u0131.<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
\u00dccretsiz hukuk yard\u0131m\u0131 konusunda ise, mahkeme, farkl\u0131 bir yorum geli\u015ftirdi. K\u0131z\u0131l Tugaylar adl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc \u00fcyelerinin savunmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcrken, \u00f6rg\u00fctsel su\u00e7lara da kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclen san\u0131k, \u00fccretleri devlet\u00e7e \u00f6denen \u00fc\u00e7 avukat taraf\u0131ndan savunuldu. Yarg\u0131lama sonucunda iki bu\u00e7uk y\u0131l hapis ve d\u00f6rt y\u0131l avukatl\u0131ktan men cezalar\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131lan san\u0131\u011f\u0131n, mahkemece atanan avukatlar\u0131n \u00fccretlerini de geri \u00f6demesi kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131.<\/div>\n
<\/div>\n
\n
Bu konuda A\u0130HM, 6. maddenin 3. f\u0131kras\u0131n\u0131n (c) bendindeki \u00fccretsiz hukuk yard\u0131m\u0131n\u0131n yaln\u0131z san\u0131\u011f\u0131n avukata \u00f6deme yapabilecek yeterli olanaklar\u0131n\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarda uygulanabilece\u011fini, Alman hukuku a\u00e7\u0131s\u0131ndan yarg\u0131lama s\u0131ras\u0131nda b\u00f6yle bir sorun \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, san\u0131\u011f\u0131n mahkum edilmesinden sonra yarg\u0131lama giderleri aras\u0131nda hukuk yard\u0131m\u0131 vermek amac\u0131yla g\u00f6revlendirilen avukatlar\u0131n \u00fccretleri ile de y\u00fck\u00fcml\u00fc k\u0131l\u0131nmas\u0131n\u0131n S\u00f6zle\u015fme\u2019ye ayk\u0131r\u0131l\u0131k olu\u015fturmad\u0131\u011f\u0131na karar verdi (Croissant\/ Almanya. 1992).<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
II. SAVUNMAN SORUMLULU\u011eU\u2019NUN KAMUSAL DENET\u0130M\u0130<\/strong><\/span><\/div>\n
<\/div>\n
\n
San\u0131\u011f\u0131n avukats\u0131z b\u0131rak\u0131lmamas\u0131 temel ilke olarak benimsenince, uygulamada bu i\u015flevin ne oranda ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi de \u00f6nem kazanmaktad\u0131r. San\u0131\u011f\u0131n avukat gereksinimini, soru\u015fturma ve yarg\u0131lama s\u00fcre\u00e7lerinin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7erisinde de\u011ferlendirmek gerekiyor. \u201cAdil yarg\u0131lanma ilkeleri ba\u015flang\u0131\u00e7taki yanl\u0131\u015f uygulamalar nedeniyle ciddi bi\u00e7imde g\u00f6z ard\u0131 edilmi\u015fse, yarg\u0131lama \u00f6ncesi evreler de S\u00f6zle\u015fmenin 6. maddesi kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilecektir.\u201d (Imbrioscia\/\u0130svi\u00e7re, 1993 )<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
Mahkemeler ulusal yasalarla ayr\u0131ca ili\u015fkilendirilmemi\u015flerse, bir san\u0131\u011f\u0131n avukat gereksinimini, ancak dava \u00f6nlerine geldi\u011fi zaman \u00f6\u011frenebilirler. Yarg\u0131lama \u00f6ncesi a\u015famalarda san\u0131\u011f\u0131n i\u015fkence g\u00f6rmesi, haks\u0131z yakalan\u0131p g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nmas\u0131 gibi, avukats\u0131z b\u0131rak\u0131lmas\u0131 da davan\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc S\u00f6zle\u015fme\u2019ye ayk\u0131r\u0131 duruma d\u00fc\u015f\u00fcrebilmektedir. Bu nedenle devletler, san\u0131\u011fa ilk su\u00e7laman\u0131n y\u00f6neltildi\u011fi a\u015famadan ba\u015flayarak avukat g\u00f6revlendirme y\u00f6ntemlerini olu\u015fturmakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcrler.<\/div>\n
<\/div>\n
Savunmas\u0131z san\u0131\u011fa bir avukat atanmas\u0131 ile sorun \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f olmamaktad\u0131r. Avukat\u0131n g\u00f6revini etkili bir bi\u00e7imde y\u00fcr\u00fct\u00fcp y\u00fcr\u00fctmedi\u011finin de de\u011ferlendirilmesi gerekmektedir.<\/div>\n
<\/div>\n
\u0130talya\u2019da, doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k ve kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7ek su\u00e7lar\u0131ndan yarg\u0131lanan san\u0131k, mahkemede kendi se\u00e7ti\u011fi avukat\u0131 eliyle temsil edilmi\u015fti. Mahkeme, san\u0131\u011f\u0131 su\u00e7lu buldu ve cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131na karar verdi. Karar\u0131 temyiz eden san\u0131k, kendisine \u00fccretsiz hukuk yard\u0131m\u0131 sa\u011flanmas\u0131n\u0131 istedi. Yarg\u0131tay Ceza Dairesi Ba\u015fkan\u0131 taraf\u0131ndan g\u00f6revlendirilen avukat san\u0131kla g\u00f6r\u00fc\u015fmeye \u00a0 gitmedi\u011fi\u00a0gibi, tatil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc \u00f6\u011frendi\u011fi bu atamay\u0131 i\u015flerinin \u00e7oklu\u011fu nedeniyle kabul edemeyece\u011fini bir mektupla bildirdi. San\u0131\u011f\u0131n uyar\u0131s\u0131 \u00fczerine avukat, Yarg\u0131tay Ceza Dairesi Ba\u015fkan\u0131\u2019na da dilek\u00e7e vererek, sa\u011fl\u0131k ko\u015fullar\u0131n\u0131n elveri\u015fsizli\u011fi nedeniyle, san\u0131\u011f\u0131n savunmas\u0131n\u0131 \u00fcstlenemeyece\u011fini duyurdu.<\/div>\n
<\/div>\n
San\u0131k, Yarg\u0131tay\u2019a yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7e\u015fitli ba\u015fvurularda g\u00f6revi kabul etmeyen avukat hakk\u0131nda ceza ve disiplin soru\u015fturmalar\u0131 a\u00e7\u0131lmas\u0131yla birlikte kendisine ba\u015fka bir savunman verilmesini istemesine kar\u015f\u0131n, olumlu bir sonu\u00e7 alamad\u0131.<\/div>\n
<\/div>\n
Yarg\u0131tay Ceza Dairesi Ba\u015fkan\u0131\u2019na g\u00f6re, g\u00f6revlendirdi\u011fi avukat Yarg\u0131- tay\u2019daki duru\u015fmaya girmek zorunda idi. Bu konuda yapabilece\u011fi ba\u015fkaca bir i\u015flem yoktu. Ulusal yasalara g\u00f6re atanan avukat g\u00f6revini yapmazsa, san\u0131k, tazminat davas\u0131 a\u00e7abilir, hatta soru\u015fturma talebinde de bulunabilirdi. B\u00f6ylesine sonu\u00e7suz yaz\u0131\u015fmalar\u0131n ard\u0131ndan gelen duru\u015fmaya, atanan avukat kat\u0131lmad\u0131. Yarg\u0131tay, baz\u0131 su\u00e7lar\u0131n zamana\u015f\u0131m\u0131 nedeniyle d\u00fc\u015fmesini kararla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 duru\u015fmada, san\u0131\u011f\u0131n di\u011fer b\u00fct\u00fcn temyiz itirazlar\u0131n\u0131 reddetti.<\/div>\n
<\/div>\n
A\u0130HM\u2019ye \u201c…g\u00f6re, S\u00f6zle\u015fme, haklar\u0131 teorik veya hayali olarak de\u011fil, fakat pratik ve etkili bir bi\u00e7imde g\u00fcvence alt\u0131na almay\u0131 ama\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum, demokratik bir toplumda \u00f6ncelikli olarak yer verilen adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n kapsam\u0131ndaki savunma haklar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6zellikle ge\u00e7erlidir… S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 6\/3, (c) bendi \u2018atama\u2019 dan de\u011fil, \u2018yard\u0131m\u2019 dan s\u00f6z etmektedir. Yaln\u0131zca avukat atanmas\u0131 yard\u0131m\u0131 etkili k\u0131lmaya yeterli de\u011fildir. Adli yard\u0131m amac\u0131yla atanan avukat \u00f6lebilir veya a\u011f\u0131r hastalanabilir, bu s\u00fcre i\u00e7erisinde g\u00f6rev yapmas\u0131 yasaklanabilir veya kendisi g\u00f6revden ka\u00e7\u0131nabilir. Kamu organlar\u0131na bilgi verilmesi durumunda bu kurumlar ya avukat\u0131 de\u011fi\u015ftirmeli ya da g\u00f6revini yerine getirmeye zorlamal\u0131d\u0131r… Olayda ba\u015fvurucu hi\u00e7 bir ko\u015fulda atanan avukat\u0131n yard\u0131m\u0131ndan yararlanamam\u0131\u015ft\u0131r. Daha i\u015fin ba\u015f\u0131nda, avukat, ba\u015fvurucu i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmayaca\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015ftir… Mahkemeye g\u00f6re ba\u015fvurucu Yarg\u0131tay \u00f6n\u00fcnde etkili bir hukuk yard\u0131m\u0131 alamam\u0131\u015f, Yarg\u0131tay Daire Ba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n avukat g\u00f6revlendirme i\u015flemi, \u00f6l\u00fc bir karar olarak kalm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/div>\n
<\/div>\n
\n
A\u0130HM, daval\u0131 h\u00fck\u00fcmetin savunma gerek\u00e7eleri aras\u0131nda yer alan san\u0131\u011f\u0131n temyiz nedenlerinin tutars\u0131zl\u0131klarla y\u00fckl\u00fc oldu\u011fu, Yarg\u0131tay\u2019\u0131n dosyay\u0131 \u00f6zenle inceledi\u011fi, atanan avukat\u0131n g\u00f6revini eksiksiz olarak yerine getirseydi bile sonucun de\u011fi\u015fmeyece\u011fi bu nedenlerle san\u0131\u011f\u0131n avukats\u0131z kalmaktan do\u011fan bir zarar\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 yolundaki savunmalar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirdikten sonra, olayda bir zarar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kan\u0131tlanmas\u0131 gerekmedi\u011fini vurgulad\u0131. \u201cMahkemeye g\u00f6re ba\u015fvurucu durumu d\u00fczeltmek i\u00e7in \u0131srarla u\u011fra\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Yak\u0131nmalar\u0131n\u0131 ve atanm\u0131\u015f avukat\u0131n ilgisizli\u011fini, kendisini savunmamaktaki kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 Yarg\u0131tay\u2019a bildirmi\u015ftir. Kabul edilmelidir ki, hukuk yard\u0131m\u0131ndan atanm\u0131\u015f avukat\u0131n her t\u00fcr kusuru i\u00e7in devlet sorumlu g\u00f6r\u00fclemez. Ancak olay\u0131n \u00f6zel ko\u015fullar\u0131 i\u00e7inde ba\u015fvurucunun bu hakk\u0131n\u0131 etkili bir bi\u00e7imde kullanmas\u0131 i\u00e7in gereken \u00f6nlemleri almak yetkili \u0130talyan organlar\u0131na d\u00fc\u015fen bir g\u00f6revdir.\u201d (Artico\/\u0130talya, 1980)<\/strong><\/span><\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
Mahkeme , her olay\u0131 kendi \u00f6zel ko\u015fullar\u0131 i\u00e7erisinde de\u011ferlendirmektedir. Adil yarg\u0131lanman\u0131n bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7erisinde ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in, san\u0131\u011f\u0131n avukatlar\u0131n ve ilgili devletlerin \u00fczerlerine d\u00fc\u015fen y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini yerine getirmelerini beklemektedir.<\/div>\n
<\/div>\n
A\u0130HM, benzer olaylar \u00fczerine verdi\u011fi di\u011fer kararlar\u0131nda da \u201c…hukuksal yard\u0131m amac\u0131yla bir avukat\u0131n atanmas\u0131n\u0131n yeterli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u2026\u201d belirtmekle birlikte, bu avukat\u0131n g\u00f6revini savsaklamas\u0131 durumunda, yetkili kamu birimlerinin uygun bi\u00e7imde bilgilendirilip bilgilendirmedi\u011fini ara\u015ft\u0131rmaktad\u0131r.<\/div>\n
<\/div>\n
\n
\u201cAvukatl\u0131k mesle\u011finin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle devletin m\u00fcdahalesi, ancak atanm\u0131\u015f avukat\u0131n m\u00fcvekkilini etkili bir bi\u00e7imde temsil etmedi\u011finin g\u00f6r\u00fclmesi veya bu durumun yeterince yetkililerin bilgisine sunulmas\u0131 durumunda olanakl\u0131d\u0131r.\u201d (Kamasinski\/Avusturya, 1989)<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
\n
S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 6\/3 (c) bendinde yer alan avukat arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla savunma hakk\u0131n\u0131n uygulamadaki ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 ve kullan\u0131m bi\u00e7imleri S\u00f6zle\u015fme\u2019de belirtilmedi\u011finden, bu konu ilgili devletlere b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u201c\u2026Ba\u015fvurucu ba\u015flang\u0131\u00e7ta gerekli hukuksal yard\u0131m\u0131 almam\u0131\u015f olsa bile, devletler, adli yard\u0131mdan atanan ya da san\u0131klar\u0131n se\u00e7ti\u011fi avukatlarla aralar\u0131nda \u00e7\u0131kabilecek her t\u00fcrl\u00fc sorundan do\u011frudan sorumlu tutulamayaca\u011f\u0131 gibi, avukatl\u0131k mesle\u011finin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 gere\u011fi savunman\u0131n tutumu \u00f6ncelikle ba\u015fvurucu ile avukat\u0131 aras\u0131ndaki bir konu olmaktad\u0131r…\u201d S\u00f6zle\u015fmeci devletin, atanan avukat\u0131n etkili bir savunma yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclmemesi durumunda olaya m\u00fcdahalesi beklenemeyece\u011finden \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcren ilk d\u00f6nemde avukat B. G.\u2019nin hareketsiz kal\u0131\u015f\u0131ndan ba\u015fvurucunun \u015fikayette bulunmamas\u0131 nedeniyle olaya kamusal organlar\u0131n kat\u0131lamamas\u0131 do\u011fal kar\u015f\u0131lanmal\u0131d\u0131r. Avukat B. G.\u2019nin istifa etmesi \u00fczerine hemen yeni bir avukat atanmas\u0131, yeni avukat\u0131n dosyay\u0131 inceleyip san\u0131kla g\u00f6r\u00fc\u015fmesinden sonra \u00f6nceki sorgulama nedeniyle savc\u0131ya itiraz etmemesi ve bu a\u015famada ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u00fc\u00e7 sorgulaman\u0131n ilk ikisine yeni avukat\u0131n da kat\u0131lmamas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, avukatla savunma hakk\u0131 y\u00f6n\u00fcnden adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edilmedi\u011fine karar verildi. (Imbrioscia\/\u0130svi\u00e7re, 1993)<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
A\u0130HM, yarg\u0131laman\u0131n ak\u0131\u015f\u0131ndan kaynaklanmayan ancak \u00f6nceden g\u00f6r\u00fclebilen engellerin a\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in taraflar\u0131n \u00fczerlerine d\u00fc\u015fen \u00f6nlemleri almalar\u0131n\u0131 istemektedir. \u00d6rne\u011fin; duru\u015fman\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fc \u00e7ok \u00f6nce \u00f6\u011frenen avukat\u0131n, ki\u015fisel \u00f6zr\u00fcn\u00fcn \u00e7\u0131kmas\u0131 durumunda, yarg\u0131laman\u0131n ertelenmesini istemek yerine davan\u0131n s\u00fcreklili\u011fini etkilemeyecek yasal se\u00e7enekleri uygulamaya koymas\u0131 beklenmektedir. San\u0131k ve avukat\u0131n\u0131n kendi kusurlu davran\u0131\u015flar\u0131ndan ileri gelen olumsuzluklar nedeniyle, devletler sorumlu tutulmamaktad\u0131r.<\/div>\n
<\/div>\n
\u0130talya\u2019da yerel ceza mahkemesinde hapis cezas\u0131na mahkum edilen tutuksuz san\u0131\u011f\u0131n avukat\u0131 karar\u0131 temyiz etti. Dosyan\u0131n Yarg\u0131tay\u2019a ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 Yaz\u0131 \u0130\u015fleri M\u00fcd\u00fcr\u00fc\u2019n\u00fcn 26.3.1985 g\u00fcnl\u00fc yaz\u0131s\u0131 ile avukata bildirildi.<\/div>\n
<\/div>\n
Yarg\u0131tay\u2019daki duru\u015fman\u0131n 6 Aral\u0131k\u2019ta yap\u0131laca\u011f\u0131 2 Ekim g\u00fcn\u00fc avukata tebli\u011f edildi.<\/div>\n
<\/div>\n
San\u0131k vekili Yarg\u0131tay\u2019a 25 Kas\u0131m\u2019da ula\u015fan 18 Kas\u0131m g\u00fcnl\u00fc dilek\u00e7esinde, bir operasyon ge\u00e7irdi\u011fini, kendisine 30 g\u00fcn dinlenme verildi\u011fini belirterek, 6 Aral\u0131k\u2019ta yap\u0131lacak duru\u015fman\u0131n ertelenmesini istedi. Yarg\u0131tay bu istemi reddederek, san\u0131\u011f\u0131n ve avukat\u0131n\u0131n yoklu\u011funda ger\u00e7ekle\u015fen duru\u015fmadan sonra, yerel mahkemenin iki bu\u00e7uk ayl\u0131k hapis cezas\u0131n\u0131n onanmas\u0131n\u0131 kararla\u015ft\u0131rd\u0131.<\/div>\n
<\/div>\n
\n
A\u0130HM, Yarg\u0131tay\u2019da yap\u0131lacak duru\u015fmada avukatla temsil edilmenin \u00f6nemini vurgulamakla birlikte, ba\u015fvurucunun avukat\u0131n\u0131n 6 Aral\u0131k\u2019taki duru\u015fmaya kat\u0131lamayaca\u011f\u0131 \u00f6nceden belli oldu\u011fu ve i\u00e7 hukuktaki duru\u015f- man\u0131n ertelenmesi ile ilgili kurallar\u0131 bildi\u011fi halde \u00f6nlem almamas\u0131, kendi yerine duru\u015fmaya ba\u015fka bir avukat\u0131 g\u00f6nderme olana\u011f\u0131 varken bunu yap- mamas\u0131, ayr\u0131ca ba\u015fka bir avukat eliyle Yarg\u0131tay\u2019a dilek\u00e7e sunma yolunu da kullanmamas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, ba\u015fvurucunun kendi se\u00e7ti\u011fi avukat\u0131n\u0131n kusurlu uygulamalar\u0131 nedeniyle daval\u0131 devletin sorumlu tutulamayaca\u011f\u0131n\u0131 kararla\u015ft\u0131rd\u0131 (Tripoli\/\u0130talya. 1994).<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
\u00c7ok say\u0131da \u015fiddete dayal\u0131 cinsel su\u00e7 i\u015fledi\u011fi sav\u0131 ile j\u00fcrili ilk derece mahkemesi \u00f6n\u00fcnde yarg\u0131lanan tutuklu san\u0131k, alt\u0131 g\u00fcn s\u00fcren duru\u015fmalar boyunca bir cam b\u00f6lme i\u00e7erisinde bulunduruldu. San\u0131\u011f\u0131n savunmas\u0131n\u0131 ceza davalar\u0131nda deneyimli on y\u0131ll\u0131k bir avukat y\u00fcr\u00fct\u00fcyordu.<\/div>\n
<\/div>\n
Duru\u015fmada hen\u00fcz on be\u015f ya\u015f\u0131ndaki su\u00e7 ma\u011fduru bayan\u0131n dinlenmesi s\u0131ras\u0131nda yarg\u0131\u00e7, s\u00f6ylediklerini daha iyi duymak i\u00e7in, kendisine ve j\u00fcriye yakla\u015fmas\u0131n\u0131 istedi.<\/div>\n
<\/div>\n
San\u0131k, at\u0131l\u0131 su\u00e7u i\u015fledi\u011fi yarg\u0131s\u0131yla mahkum olunca, tek yarg\u0131\u00e7l\u0131 \u00fcst mahkemeye itiraz etti. Gerek\u00e7e olarak ilk derece mahkemede yarg\u0131land\u0131\u011f\u0131 salonun akusti\u011finin bozuk oldu\u011funu, cam b\u00f6lme i\u00e7erisinde s\u00f6ylenenleri duymad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrd\u00fc.<\/div>\n
<\/div>\n
San\u0131\u011f\u0131n tan\u0131k g\u00f6sterdi\u011fi koruma g\u00f6revlisi de, san\u0131\u011f\u0131n kendisi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile en az \u00fc\u00e7 kez avukat\u0131n\u0131 yan\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve konu\u015fulanlar\u0131 duymad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ona bildirdi\u011fini s\u00f6yledi. San\u0131k, \u00fczerine s\u00f6ylenenleri duymad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131p cam\u0131n arkas\u0131ndan koruma g\u00f6revlisine g\u00f6sterdi\u011fi bir ka\u011f\u0131d\u0131 da kan\u0131t olarak dosyaya sundu.<\/div>\n
<\/div>\n
Bu savlar, ulusal mahkemelerce kabul edilmedi. San\u0131\u011fa verilen ceza kesinle\u015fti.<\/div>\n
<\/div>\n
A\u0130HM adil yarg\u0131lanman\u0131n bir gere\u011fi olarak san\u0131\u011f\u0131n kendisiyle ilgili dava i\u00e7erisinde s\u00f6ylenenleri i\u015fitip anlamas\u0131n\u0131n, onun en do\u011fal hakk\u0131 oldu\u011funu belirtti. Ancak bu olayda ba\u015fvurucu ve onu temsil eden avukat\u0131, dava\u00a0mahkemesi \u00f6n\u00fcnde alt\u0131 g\u00fcn s\u00fcren duru\u015fmalar boyunca duyma sorununu yarg\u0131ca iletmediler. San\u0131\u011f\u0131n koruma memuruna y\u00f6neltti\u011fi yak\u0131nmalar, an\u0131lan ki\u015finin yarg\u0131lama s\u00fcrecinde g\u00f6revinin olmamas\u0131 nedeniyle bir anlam ta\u015f\u0131m\u0131yordu. San\u0131k avukat\u0131 ise, yarg\u0131lamayla ilgili bir taktik izledi\u011fi i\u00e7in bu konuda susmay\u0131 ye\u011flemi\u015fti. San\u0131\u011f\u0131n da, avukat\u0131n\u0131n tutumuna kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 konusunda herhangi bir belirti yoktu.<\/div>\n
<\/div>\n
\n
Mahkeme, avukatl\u0131\u011f\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirdi\u011fi olayda, san\u0131\u011f\u0131n avukat\u0131na y\u00f6nelik a\u00e7\u0131k bir su\u00e7lamas\u0131 yoksa, devletlerin bu konuya kar\u0131\u015famayacaklar\u0131n\u0131 vurgulad\u0131. E\u011fer san\u0131k do\u011frudan veya avukat\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile yerel mahkemeye duyma sorununu iletse idi, mahkemenin buna bir \u00e7\u00f6z\u00fcm getirmesi gerekirdi. Avukat\u0131n\u0131n da bu konuda susarak olaya bir taktik sorunu a\u00e7\u0131s\u0131ndan yakla\u015fmas\u0131 nedeniyle, san\u0131kla avukat\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkilerden devletlerin sorumlu tutulamayaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyle adil yarg\u0131lanma a\u00e7\u0131s\u0131ndan S\u00f6zle\u015fme\u2019nin ihlal edilmedi\u011fine karar verildi. (Stanford\/\u0130ngiltere, 1994)<\/span><\/strong><\/div>\n<\/blockquote>\n
\u00a0<\/span><\/strong><\/div>\n
A\u0130HM, kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z hukuksal yard\u0131m\u0131n gere\u011fi olarak kamu ad\u0131na atanan avukatlar\u0131n bu g\u00f6revlerini ne oranda ger\u00e7ekle\u015ftirdiklerinin davay\u0131 y\u00fcr\u00fcten mahkemelerce izlenmesini \u00f6ng\u00f6rmektedir. Yerine g\u00f6re bu avukatlar\u0131n savunmalar\u0131n\u0131 \u201cyetersiz\u201d, \u201cdeneyimsiz\u201d, \u201cetkisiz\u201d<\/strong> <\/span>s\u00f6zc\u00fckleriyle de nitelemektedir. Mahkemenin bu tutumunun nedeni, S\u00f6zle\u015fme\u2019nin adil yarg\u0131lanman\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in zorunlu sayd\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullar\u0131n \u00fcye \u00fclkelerce eksiksiz yerine getirilmesidir. Koruman\u0131n tam olmas\u0131 i\u00e7in, adli yard\u0131m amac\u0131yla g\u00f6revlendirilen avukatlar\u0131n nitelikleri, mesleki deneyimleri, objektif \u00f6l\u00e7\u00fctlere g\u00f6re olabildi\u011fince do\u011fru belirlenmelidir.<\/div>\n
<\/div>\n
San\u0131klar\u0131n kendi istemleri do\u011frultusunda se\u00e7tikleri avukatlar\u0131 hakk\u0131nda ise, daha gev\u015fek bir denetim izlemektedir. \u00c7ok k\u0131sa \u00f6zetlerini sunmakla yetindi\u011fimiz yukar\u0131daki kararlarda g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, san\u0131\u011f\u0131n, ulusal organlar \u00f6n\u00fcnde, kendi se\u00e7ti\u011fi avukat\u0131na y\u00f6nelik su\u00e7lama ve yak\u0131nmalar\u0131 olmam\u0131\u015fsa, ilgili devletleri sorumlu tutmama e\u011filimini a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymaktad\u0131r. Bu tutum, S\u00f6zle\u015fme\u2019nin ama\u00e7 ve y\u00f6ntemlerine de uygun d\u00fc\u015fmektedir. Ki\u015filerin kendi se\u00e7tikleri avukatlar\u0131 ile bir sorunlar\u0131 olursa, yak\u0131nmalar\u0131n\u0131 \u00f6ncelikle ulusal yap\u0131lanmalar\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc s\u00fcre\u00e7lerden ge\u00e7irmelidirler.<\/div>\n
<\/div>\n
Mahkemenin bu yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n bir ba\u015fka nedeni de, avukatl\u0131k mesle\u011finin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumak, zorunlu olmad\u0131k\u00e7a devletlerin bu alana el atmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemektir.<\/div>\n
<\/div>\n
III. SAVUNMANIN YETK\u0130 VE G\u00dcVENCELER\u0130N\u0130N S\u00d6ZLE\u015eMEYE G\u00d6RE KORUNMASI<\/strong><\/span><\/div>\n
<\/div>\n
A\u0130HS\u2019nin 6. maddesinde yer alan adil yarg\u0131lanma g\u00fcvencelerinin temel \u00f6zneleri<\/strong><\/span>, hi\u00e7 ku\u015fku yok ki yarg\u0131lanan ki\u015filerdir. \u00d6rne\u011fin; 1. bentte s\u00f6z\u00fc edilen mahkemenin niteli\u011fine, yarg\u0131laman\u0131n s\u00fcresine, y\u00fcz g\u00fczelli\u011fine ve a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin d\u00fczenlemeler, 2. bentteki su\u00e7suzluk karinesi, savunmanlar\u0131n temsil ettikleri ki\u015filer ad\u0131na istemlerini dayand\u0131racaklar\u0131 hukuksal kaynaklard\u0131r. Ancak gerek 6. maddede gerekse S\u00f6zle\u015fme\u2019nin di\u011fer maddelerinde belirtilen baz\u0131 hak ve yetkiler vard\u0131r ki, bunlar, temsil ettikleri ki\u015filerle ili\u015fkilendirilmeleri gerekmeksizin, avukatl\u0131k mesle\u011finin olmazsa olmaz ko\u015fullar\u0131 aras\u0131nda yer alm\u0131\u015flard\u0131r. \u00d6rne\u011fin; 6. maddenin 1. bendindeki \u201chakkaniyet\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnden \u00fcretilen \u201csilahlar\u0131n e\u015fitli\u011fi\u201d kuram\u0131,\u00a03.bentteki, \u201csu\u00e7laman\u0131n niteli\u011fi ve nedenlerinden en k\u0131sa zamanda bilgilendirilmek\u201d, \u201csavunmas\u0131n\u0131 haz\u0131rlamak i\u00e7in gerekli zamana ve kolayl\u0131klara sahip olmak\u201d, \u201ciddia tan\u0131klar\u0131n\u0131 sorguya \u00e7ekmek veya \u00e7ektirmek\u201d, \u201csavunma tan\u0131klar\u0131n\u0131n da iddia tan\u0131klar\u0131yla ayn\u0131 ko\u015fullar alt\u0131nda \u00e7a\u011fr\u0131lmas\u0131n\u0131n ve dinlenmesinin sa\u011flanmas\u0131n\u0131 istemek\u201d, bu yetkilerden ba\u015fl\u0131calar\u0131d\u0131r. Konunun bu y\u00f6n\u00fcn\u00fc \u00f6zellikle vurgulamakla birlikte, A\u0130HM\u2019nin avukatl\u0131k uygulamalar\u0131n\u0131 do\u011frudan kapsayan kararlar\u0131 \u00fczerinde duraca\u011f\u0131z. Kararlar\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc savunma hakk\u0131 ile ba\u011flant\u0131 kurularak S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 8. maddesini de yorumlamaktad\u0131r.<\/div>\n
<\/div>\n
A\u0130HS\u2019nin 8. maddesinin birinci bendine g\u00f6re : \u201cHerkes \u00f6zel ve aile hayat\u0131na, konutuna ve haberle\u015fmesine sayg\u0131 g\u00f6sterilmesi hakk\u0131na sahiptir.\u201d<\/span>\u00a0Ayn\u0131 maddenin 2. bendinde say\u0131lan baz\u0131 durumlarda \u201c…demokratik bir toplumda, zorunlu olan \u00f6l\u00e7\u00fcde ve yasayla \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f olmak ko\u015fuluyla…\u201d bir tak\u0131m k\u0131s\u0131tlamalar konulabilece\u011fi belirtilmektedir.<\/div>\n
<\/div>\n
Avukatla san\u0131k aras\u0131ndaki ili\u015fki \u00f6zel ya\u015fam konular\u0131ndan kaynaklansa bile, savunma hakk\u0131n\u0131n toplumsal \u00f6nemi nedeniyle 8. maddenin kapsam\u0131n- dan ta\u015fmaktad\u0131r. Avukatl\u0131k b\u00fcrosu, hi\u00e7 ku\u015fkusuz \u00f6zel bir aland\u0131r, ancak, avukat\u0131n temsil etti\u011fi ki\u015filerin, olay tan\u0131klar\u0131n\u0131n da \u00f6zel ya\u015famlar\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrce sergilenebildi\u011fi, kamunun el atmamas\u0131 gereken bir kamusal aland\u0131r.<\/div>\n
<\/div>\n
Avukatla san\u0131\u011f\u0131n ileti\u015fimi, aralar\u0131ndaki ili\u015fkinin kurulup geli\u015ftirilmesi i\u00e7in son derece \u00f6nemlidir. Tutuklu san\u0131kla avukat\u0131n\u0131n ba\u015f ba\u015fa g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri, savunmalar\u0131 i\u00e7in gerekli bilgi ve belgeleri birbirlerine iletmeleri, yarg\u0131lama s\u00fcrecindeki konumlar\u0131n\u0131n zorunlu bir gere\u011fidir. \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131z\u0131n a\u015fa\u011f\u0131daki b\u00f6l\u00fcmlerinde, A\u0130HM\u2019nin bu konulardaki kararlar\u0131n\u0131 \u00f6zetlemeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z.<\/div>\n
<\/div>\n
1. Avukatla San\u0131\u011f\u0131n Yaz\u0131\u015fmalar\u0131<\/strong><\/span><\/div>\n
<\/div>\n
\u0130leti\u015fim \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc<\/strong><\/span> konusunda bilinen en eski y\u00f6ntem ki\u015filerin mektupla\u015fmalar\u0131d\u0131r. Tutuklu san\u0131kla avukat\u0131n\u0131n yaz\u0131\u015fmalar\u0131, konumuz a\u00e7\u0131s\u0131ndan\u00a0\u00f6zellikle \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Devletler, \u00e7e\u015fitli gerek\u00e7eler \u00f6ne s\u00fcrerek bu yaz\u0131\u015fmalar\u0131 denetim alt\u0131nda tutmak istemi\u015flerdir. En \u00f6nemli gerek\u00e7eleri de, soru\u015fturma konusu su\u00e7la ilgili kan\u0131tlara ula\u015fmak olmu\u015ftur. Ancak konu her zaman bu kadar a\u00e7\u0131k bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm vermemektedir. Savc\u0131lar\u0131n soru\u015fturmalar\u0131 kendi beklentileri do\u011frultusunda y\u00f6nlendirmek amac\u0131yla, cezaevi y\u00f6neticilerinin tutuklu ve h\u00fck\u00fcml\u00fclere y\u00f6nelik yasa d\u0131\u015f\u0131 uygulamalar\u0131n\u0131 gizlemek i\u00e7in yaz\u0131\u015fmalara el koyduklar\u0131 \u00e7ok s\u0131k g\u00f6r\u00fclen olaylard\u0131r.<\/div>\n
<\/div>\n
A\u0130HM\u2019nin bu konudaki ilk de\u011ferlendirmeleri, \u0130ngiltere cezaevinde yatmakta olan bir h\u00fck\u00fcml\u00fcn\u00fcn ba\u015fvurusuyla ilgilidir. Ba\u015fvurucu, cezaevinde \u00e7\u0131kan olaylara kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 yolunda ger\u00e7ek d\u0131\u015f\u0131 ifade verip kendisine iftira eden gardiyan hakk\u0131nda hukuk davas\u0131 a\u00e7mak, b\u00f6ylece yanl\u0131\u015f ifadenin dosyas\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak istemi\u015ftir. Ba\u015fvurucu, bu ama\u00e7la bir avukatla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcp dava a\u00e7mak \u00fczere y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki Cezaevleri Y\u00f6netmeli\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde Bakanl\u0131k\u2019tan izin talebinde bulunmu\u015ftur. Ancak Bakanl\u0131k, b\u00f6yle bir dava a\u00e7\u0131lmas\u0131na gerek olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi ile, h\u00fck\u00fcml\u00fcn\u00fcn avukatla g\u00f6r\u00fc\u015fmesine izin vermemi\u015ftir.<\/div>\n
<\/div>\n
\n
A\u0130HM\u2019ye g\u00f6re, \u201c\u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n Golder\u2019in dilek\u00e7esini reddetmesi, \u00f6ncelikle bir avukatla ileti\u015fim kurmas\u0131n\u0131 engellemi\u015ftir. Bu olay mahkemeye ba\u015f- vurma hakk\u0131 ile ili\u015fkilendirilmeksizin, yaln\u0131zca haberle\u015fme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilemez. Golder\u2019e bir avukata dan\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in izin verilseydi, yak\u0131nd\u0131\u011f\u0131 gardiyana kar\u015f\u0131 dava a\u00e7ma kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcp s\u00fcrd\u00fcrmeyece\u011fi bilinemezdi… Ancak b\u00fct\u00fcn bunlara kar\u015f\u0131n, ba\u015fvurucunun a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koydu\u011fu \u2018iftira nedeniyle dava a\u00e7ma\u2019 istemi ger\u00e7ekle\u015fememi\u015ftir… \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 avukatla ili\u015fki kurulmas\u0131n\u0131 yasaklamakla, a\u00e7\u0131lmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen dava i\u00e7in harekete ge\u00e7ilmesini engellemi\u015f olmaktad\u0131r…\u201d Hukuksal engellemeler gibi, fiili engellemeler de hukuka ayk\u0131r\u0131 d\u00fc\u015febilir.<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
\n
\u201c…Ba\u015fvurucu, gardiyana kar\u015f\u0131 dava a\u00e7makla, kendisine kar\u015f\u0131 yap\u0131lan ve hakk\u0131nda olumsuz sonu\u00e7lar do\u011furan su\u00e7lamalardan kurtulmak istemektedir. A\u00e7\u0131lmas\u0131 tasarlanan dava, cezaevinde bulundu\u011fu s\u0131rada meydana gelen ve cezaevi ya\u015fam\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131 bir olayla ilgilidir. Sonu\u00e7ta bu dava \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na ba\u011fl\u0131 ve g\u00f6revi s\u0131ras\u0131nda su\u00e7lamalarda bulunan bir cezaevi \u00e7al\u0131\u015fan\u0131na kar\u015f\u0131 y\u00f6neltilecektir. Bu ko\u015fullarda Golder, hakl\u0131 olarak dava a\u00e7mak \u00fczere bir avukata dan\u0131\u015fmak istemi\u015f- tir. Tasarlanan davan\u0131n sonu\u00e7lar\u0131na ili\u015fkin olas\u0131l\u0131klar\u0131 de\u011ferlendirmek \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n g\u00f6revi de\u011fildir. \u0130leri s\u00fcr\u00fclebilecek savlar hakk\u0131nda karar vermek, ba\u011f\u0131ms\u0131z ve yans\u0131z mahkemelerin g\u00f6revidir. \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, Golder\u2019in istedi\u011fi izni vermemekle, S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 6\/ (1) f\u0131kras\u0131nda g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan mahkemeye gidebilme hakk\u0131na sayg\u0131 g\u00f6stermemi\u015ftir.\u201d<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
A\u0130HM, ba\u015fvuru konusu olaylar\u0131 bir kez de S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 8. maddesi kapsam\u0131nda de\u011ferlendirdi.<\/div>\n
<\/div>\n
\u201cMahkeme, bir h\u00fck\u00fcml\u00fcn\u00fcn haberle\u015fmesine sayg\u0131 g\u00f6sterilmesi hakk\u0131na m\u00fcdahalenin \u2018gereklili\u011fini\u2019 cezaevinde bulunman\u0131n ola\u011fan ve makul ko\u015fullar\u0131n\u0131n g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutularak de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesindedir. \u00d6rne\u011fin; \u2018d\u00fczensizli\u011fin veya su\u00e7un \u00f6nlenmesi\u2019 bir h\u00fck\u00fcml\u00fcye, \u00f6zg\u00fcr bir ki\u015fiden daha geni\u015f m\u00fcdahale \u00f6nlemlerinin uygulanmas\u0131n\u0131 hakl\u0131 k\u0131labilir… H\u00fck\u00fcmet, Golder\u2019in yak\u0131nd\u0131\u011f\u0131 m\u00fcdahalenin \u2018gerekli\u2019 oldu\u011funu kan\u0131tlamak i\u00e7in, d\u00fczensizli\u011fin ve su\u00e7un \u00f6nlenmesini ve bir \u00f6l\u00e7\u00fcde de kamu g\u00fcvenli\u011fi ile ba\u015fkalar\u0131n\u0131n hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinin korunmas\u0131n\u0131 gerek\u00e7e olarak ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Mahkeme, S\u00f6zle\u015fmeci devletlere tan\u0131nan takdir yetkisini dikkate almakla birlikte, \u2018demokratik bir toplum\u2019da bu m\u00fcdahalenin nas\u0131l olup ta, Golder\u2019in kendisine iftirada bulunan gardiyana kar\u015f\u0131 dava a\u00e7mak amac\u0131yla bir avukatla ileti\u015fim kurmas\u0131n\u0131n engellenmesini hakl\u0131 k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayamam\u0131\u015ft\u0131r. Mahkeme, Golder\u2019in cezaevi g\u00f6revlisinin kendisine kar\u015f\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 su\u00e7lamadan temize \u00e7\u0131kmak istedi\u011fini bir kez daha vurgulamaktad\u0131r. Bu ko\u015fullarda Golder, hakl\u0131 olarak bir avukata yazmak isteyecektir. A\u00e7\u0131lmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen dava sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirme g\u00f6revi, \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n i\u015fi de\u011fildir. Ba\u015fvurucuya haklar\u0131 konusunda yol g\u00f6stermek, \u00f6nerilerde bulunmak bir avukat\u0131n, \u00f6n\u00fcne getirilen dava konusunda karar vermek ise bir mahkemenin g\u00f6revidir.<\/span><\/strong><\/div>\n
<\/div>\n
Ba\u015fvurucunun avukatla haberle\u015fmesi ki\u015fisel bir dava a\u00e7\u0131lmas\u0131na ve sonu\u00e7 olarak S\u00f6zle\u015fme\u2019nin ba\u015fka bir maddesinde, yani 6. maddede varolan bir hakk\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 i\u00e7in haz\u0131rl\u0131k a\u015famas\u0131 olaca\u011f\u0131ndan, \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 karar\u0131n\u0131n \u2018demokratik bir toplumda\u2019 gerekli oldu\u011fu kan\u0131tlanamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/div>\n
<\/div>\n
B\u00f6ylece Mahkeme, olayda 8. maddeye ayk\u0131r\u0131l\u0131k oldu\u011fu sonucuna varm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/div>\n
<\/div>\n
(Golder\/\u0130ngiltere, 1979)<\/em><\/div>\n
<\/div>\n
Kararda ele\u015ftiri konusu yap\u0131lan uygulamalar, olay\u0131n ge\u00e7ti\u011fi y\u0131llarda y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan Cezaevleri Y\u00f6netmeli\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde y\u00fcr\u00fct\u00fclen i\u015flemlerdi. Golder\u2019in dava a\u00e7may\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc infaz koruma g\u00f6revlisinin tutumu bir yana b\u0131rak\u0131l\u0131rsa, A\u0130HM \u0130ngiltere\u2019deki kat\u0131 ve insan haklar\u0131 ile ba\u011fda\u015fmayan cezaevi kurallar\u0131n\u0131 mahkum etmi\u015f bulunuyordu. Nitekim \u0130ngiltere H\u00fck\u00fcmeti de bu dava nedeniyle geli\u015fen hukuksal tart\u0131\u015fmalar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak, Golder Davas\u0131 hen\u00fcz sonu\u00e7lanmadan Cezaevleri Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019ni de\u011fi\u015ftirmi\u015f, tutuklu ve h\u00fck\u00fcml\u00fclerin hukuk davas\u0131 a\u00e7mak \u00fczere bir avukata dan\u0131\u015fmak istemeleri durumunda \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131\u2019ndan izin almalar\u0131 ko\u015fulunu kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Bu de\u011fi\u015fiklik, cezaevleri m\u00fcd\u00fcrleri eliyle b\u00fct\u00fcn tutuklu ve h\u00fck\u00fcml\u00fclere bildirilmi\u015fti.<\/div>\n
<\/div>\n
Cezaevleri kurallar\u0131nda yap\u0131lan iyile\u015ftirmeler, \u0130ngiltere\u2019nin benzer konulardaki davalar nedeniyle tekrar A\u0130HM\u2019de yarg\u0131lanmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyemedi. \u00c7e\u015fitli cezaevlerinde tutuklu ve h\u00fck\u00fcml\u00fc konumunda bulunurlarken de\u011fi\u015fik ama\u00e7larla farkl\u0131 yerlere g\u00f6nderdikleri mektuplar\u0131, al\u0131c\u0131lar\u0131na ula\u015fmayan 7 ba\u015fvurucunun A\u0130HM\u2019de g\u00f6r\u00fclen davalar\u0131 1983 y\u0131l\u0131nda sonu\u00e7land\u0131. Davac\u0131lardan Silver\u2019in ko\u015fullar\u0131 konumuzu do\u011frudan ilgilendirmektedir.<\/div>\n
<\/div>\n
Ba\u015fvurucu, cezaevindeki yetersizlikler ve bu arada sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131 ile di\u015f tedavisindeki \u015fikayetleri nedeniyle dava a\u00e7mak \u00fczere Bakanl\u0131k\u2019tan izin istemi\u015f, ancak kendisine olumlu yan\u0131t verilmemi\u015ftir.<\/div>\n
<\/div>\n
\n
\u0130ngiltere cezaevlerindeki haberle\u015fme ve yaz\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131n\u0131n ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak incelenip tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 A\u0130HM karar\u0131nda, di\u011fer 6 ba\u015fvurucu hakk\u0131nda S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 8 ve 13. maddelerinin ihlal edildi\u011fine karar verilirken, hukuksal yard\u0131m alarak cezaevi y\u00f6netimiyle ilgili hukuk davas\u0131 a\u00e7ma giri\u015fiminin \u00f6nlenmesi nedeniyle, Silver y\u00f6n\u00fcnden ayr\u0131ca S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 6\/1. maddesinin de ihlal edildi\u011fine karar verildi. (Silver ve Di\u011ferleri\/\u0130ngiltere, 1983)<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
\n
Tutuklular\u0131n yaz\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n 8. maddenin korunmas\u0131 alt\u0131nda bulunmas\u0131, hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, ko\u015fullar\u0131 olu\u015ftu\u011funda ayn\u0131 maddenin 2. bendindeki k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 \u00f6nlemlerin de uygulanabilece\u011fi anlam\u0131n\u0131 i\u00e7eriyor. \u201cH\u00fck\u00fcml\u00fcn\u00fcn haberle\u015fmesine sayg\u0131 g\u00f6sterilmesi hakk\u0131na m\u00fcdahale gere\u011fi, cezaevinde bulundurulma durumunun ola\u011fan ve anla\u015f\u0131labilir gereklerine g\u00f6re de\u011ferlendirilecektir.\u201d (Golder\/\u0130ngiltere, 1979)<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
\n
Tutuklu veya h\u00fck\u00fcml\u00fc ile avukat\u0131 aras\u0131ndaki yaz\u0131\u015fmalar, Chambell ve Fell davas\u0131nda kapsaml\u0131 bir incelemeden ge\u00e7irildi. Ba\u015fvurucunun avukat\u0131yla ve A\u0130HK\u2019yla yapt\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131\u015fmalar\u0131n cezaevi g\u00f6revlilerince a\u00e7\u0131l\u0131p okundu\u011funa ili\u015fkin yak\u0131nmalar\u0131, bu gibi durumlarda izlenmesi gereken y\u00f6ntem ve \u00f6l\u00e7\u00fctlerin belirlenmesine katk\u0131da bulundu. Mahkemeye g\u00f6re, \u201c…bir tutuklu veya avukat\u0131 aras\u0131ndaki yaz\u0131\u015fmalara sa\u011flanan \u00f6zel koruma nedeniyle, avukat\u0131n tutukluya yazd\u0131\u011f\u0131 mektubun cezaevi yetkililerince a\u00e7\u0131labilmesi, ancak i\u00e7inde ola\u011fan denetim y\u00f6ntemleriyle ortaya \u00e7\u0131kmayacak yasa d\u0131\u015f\u0131 bir \u015feylerin bulundu\u011fu konusunda benimsenebilir bir ku\u015fkunun varl\u0131\u011f\u0131 durumunda olanakl\u0131d\u0131r.\u201d Bu durumda bile mektup, g\u00f6nderildi\u011fi ki\u015finin \u00f6n\u00fcnde a\u00e7\u0131lmal\u0131, i\u00e7erisinde sak\u0131ncal\u0131 bir nesne saptanmay\u0131nca, y\u00f6neticilerce okunmadan ilgilisine verilmelidir.<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
Mahkeme, ancak \u00e7ok \u00f6zel durumlarda tutuklunun avukat\u0131yla yapt\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131\u015fman\u0131n okunabilece\u011fini belirtmektedir. \u201cMektubun i\u00e7eri\u011finin cezaevinin veya ba\u015fkalar\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011fini tehlikeye atmas\u0131 veya ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir su\u00e7 olu\u015fturmas\u0131, gizlili\u011fin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin \u00e7ok somut gerek\u00e7elerin varolmas\u0131 durumunda,\u201d bu yola gidilebilecektir.<\/div>\n
<\/div>\n
Daval\u0131 H\u00fck\u00fcmetin, tutuklu ile avukat\u0131 aras\u0131ndaki yaz\u0131\u015fmalara \u00f6zel bir korunma sa\u011flanmas\u0131n\u0131n, bu i\u015fleyi\u015fin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 yolundaki savunmas\u0131, Mahkemece, \u201cAvukat m\u00fcvekkil ili\u015fkisinin gerektirdi\u011fi gizlili\u011fe sayg\u0131 g\u00f6sterme gereksiniminin, bu hakk\u0131n k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131labilme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ok daha \u00f6nemli oldu\u011fu\u2026\u201d g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyle yerinde bulunmad\u0131.<\/div>\n
<\/div>\n
Savunma hakk\u0131na ili\u015fkin birden fazla konunun tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 dava sonucunda, san\u0131kla avukat\u0131 aras\u0131ndaki yaz\u0131\u015fmalar\u0131n engellenmesi S\u00f6zle\u015fme\u2019nin<\/div>\n
8. maddesinin ihlali olarak nitelendi. (Champbell ve Fell\/\u0130ngiltere, 1984)<\/div>\n
<\/div>\n
Adli sab\u0131ka sicili bir hayli kabar\u0131k olan ve cezaevi kurallar\u0131na ayk\u0131r\u0131 davranmay\u0131 al\u0131\u015fkanl\u0131k edindi\u011fi i\u00e7in hakk\u0131nda ek yapt\u0131r\u0131mlar uygulanan ba\u015fka bir h\u00fck\u00fcml\u00fcn\u00fcn, infaz indirimlerinin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn kald\u0131r\u0131lmas\u0131 nedeniyle avukat\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131 mektuplardan birisi hi\u00e7 g\u00f6nderilmemi\u015f, di\u011fer ikisi ise, ge\u00e7 ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131.<\/div>\n
<\/div>\n
H\u00fck\u00fcml\u00fcn\u00fcn bir milletvekiline ve \u00f6\u011fretim \u00fcyesine yazd\u0131\u011f\u0131 yak\u0131nma mektuplar\u0131 da cezaevi idaresince g\u00f6nderilmemi\u015fti.<\/div>\n
<\/div>\n
\n
A\u0130HM bu olayda da \u201cba\u015fvurucunun g\u00f6nderilmeyen mektuplar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan haberle\u015fmeye sayg\u0131 hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine…\u201d karar verdi (Mc Callum\/ \u0130ngiltere, 1990).<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
Tutuklu san\u0131\u011fa savunmas\u0131n\u0131 \u00fcstlenecek avukat\u0131n mektubunun verilmemesi yoluyla ileti\u015fim \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn \u00e7i\u011fnenmesine ili\u015fkin en \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rnek, Mehmet Durmaz ile Avukat Sch\u00f6nenberger\u2019in birlikte yapt\u0131klar\u0131 ba\u015fvuru sonucunda verilen karar oldu.<\/div>\n
<\/div>\n
\u0130svi\u00e7re\u2019nin Z\u00fcrih kantonunda ya\u015fayan md. Durmaz, baz\u0131 su\u00e7lara kar\u0131\u015fm\u0131\u015f olabilece\u011fi ku\u015fkusuyla 16 \u015eubat 1984\u2019te tutuklanm\u0131\u015f. E\u015finin buldu\u011fu Avukat Sch\u00f6nenberger, cezaevindeki san\u0131\u011fa bir mektup g\u00f6ndererek, kendisi de uygun g\u00f6r\u00fcrse savunmas\u0131n\u0131 \u00fcstlenebilece\u011fini bildirmi\u015f.Mektupta soru\u015fturmayla ilgili baz\u0131 uyar\u0131larda bulunmu\u015f. \u201c…Sorgunuz s\u0131ras\u0131nda yan\u0131t vermeme hakk\u0131n\u0131z\u0131n bulundu\u011funu an\u0131msatmak g\u00f6revimdir. A\u011fz\u0131n\u0131zdan \u00e7\u0131kacak her s\u00f6z, size kar\u015f\u0131 kan\u0131t olarak kullan\u0131labilir. Susmay\u0131 ye\u011flerseniz, savc\u0131l\u0131k, kan\u0131t bulup su\u00e7lulu\u011funu ispat etmek zorunda kalacakt\u0131r. Siz a\u00e7\u0131klama yapmamakta direnince, olabilir ki savc\u0131, tart\u0131\u015fma \u00e7\u0131kar\u0131p, tan\u0131klar\u0131 dinlemek, ba\u015fka kan\u0131t toplamak ya da yeni bir soru\u015fturma ba\u015flatmak gibi nedenlerle tutuklulu\u011funuzu uzataca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek bask\u0131 kurmay\u0131 deneyebilir. B\u00f6yle \u015feyler olursa ald\u0131rmay\u0131n. Haklar\u0131n\u0131z\u0131 bilip herhangi bir a\u00e7\u0131klama yapmamak yarar\u0131n\u0131zad\u0131r…\u201d demi\u015f. Avukat ayr\u0131ca, g\u00f6reve ba\u015flayabilmek i\u00e7in, iki \u00f6rne\u011fini ekledi\u011fi vekaletnameleri imzalay\u0131p, birini savc\u0131l\u0131\u011fa, \u00f6tekini kendisine g\u00f6ndermesini istemi\u015f. \u0130\u015flemler tamamlan\u0131nca, hemen cezaevine gelece\u011fini bildirmi\u015f.<\/div>\n
<\/div>\n
B\u00f6lge savc\u0131s\u0131, soru\u015fturman\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan sak\u0131ncal\u0131 buldu\u011fu bu mektuba el koymu\u015f. San\u0131\u011fa, avukat\u0131n g\u00f6nderdi\u011fi vekaletname \u00f6rneklerini de vermemi\u015f. Yasaklanan mektup sanki hi\u00e7 gelmemi\u015f gibi, Durmaz\u2019a bir avukat edinmesini \u00f6nermi\u015f. E\u015finin giri\u015fimlerini \u00f6\u011frenemeyen yurtta\u015f\u0131m\u0131z, Z\u00fcrich\u2019te tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 tek avukat\u0131n J. P. Garbade oldu\u011funu, ancak i\u00e7inde bulundu\u011fu ko\u015fullarda \u00f6deyecek paras\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015f. Avukat Gar- bade, Mahkeme Ba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n karar\u0131 ile, gideri devlet\u00e7e kar\u015f\u0131lanmak \u00fczere Durmaz\u2019\u0131n savunmanl\u0131\u011f\u0131na atanm\u0131\u015f.<\/div>\n
<\/div>\n
Soru\u015fturma ve sorgulamalar devam etmi\u015f. Durmaz, g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7\u0131karmadan b\u00fct\u00fcn sorular\u0131 yan\u0131tlam\u0131\u015f. Hakk\u0131nda kamu davas\u0131 a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirecek<\/div>\n
kan\u0131tlar bulunamay\u0131nca, 37 g\u00fcn tutuklu kald\u0131ktan sonra, 23 Mart 1984\u2019te sal\u0131verilmi\u015f. Bo\u015f yere \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnden yoksun b\u0131rak\u0131lan Durmaz\u2019a, B\u00f6lge Mahkemesi\u2019nce, 3.565 \u0130svi\u00e7re Frang\u0131 giderim \u00f6denmesi kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f.<\/div>\n
<\/div>\n
Hukuksal tart\u0131\u015fma, as\u0131l bu a\u015famadan sonra ba\u015fl\u0131yor. Avukat Sch\u00f6nenberger, cezaevine g\u00f6nderdi\u011fi mektubun tutuklu san\u0131\u011fa verilmemesi yoluyla ileti\u015fim \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn engellendi\u011fi, bunun sonucunda Durmaz\u2019\u0131n davas\u0131n\u0131 alamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in mesle\u011fini uygulayamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Komisyonu\u2019na ba\u015fvuruyor. Mehmet Durmaz da bir ba\u015fka dilek\u00e7eyle, avukat\u0131n g\u00f6nderdi\u011fi mektubun eline ge\u00e7memesi nedeniyle haber alma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne el at\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirerek, \u0130svi\u00e7re\u2019ye kar\u015f\u0131 bireysel ba\u015fvuru hakk\u0131n\u0131 kullan\u0131yor.<\/div>\n
<\/div>\n
Tart\u0131\u015fman\u0131n \u00f6z\u00fc, \u201cHerkes, \u00f6zel ya\u015fam\u0131yla aile ya\u015fam\u0131na, konut ve haberle\u015fmesine sayg\u0131 g\u00f6sterilmesi hakk\u0131na sahiptir\u201d diyen Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin 8. maddesine dayan\u0131yor. Gerek komisyonda, gerekse Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi\u2019nde, \u0130svi\u00e7re H\u00fck\u00fcmeti\u2019nin temsilcileri, Avukat Sch\u00f6nenberger\u2019in, san\u0131\u011fa susmas\u0131n\u0131, yan\u0131t vermemekte direnmesini \u00f6neren mektubunun y\u00fcr\u00fct\u00fclmekte olan soru\u015fturman\u0131n g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan sak\u0131ncal\u0131 bulundu\u011funu savunuyorlar. Ger\u00e7ekten A\u0130HS\u2019nin 8. maddesinin 2.bendinde, \u201c…kamu d\u00fczeninin korunmas\u0131 ya da su\u00e7un \u00f6nlenmesi…\u201d amac\u0131yla, baz\u0131 ko\u015fullarda ileti\u015fim \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131labilece\u011fi belirtiliyor.<\/div>\n
<\/div>\n
\n
Komisyon\u2019dan sonra Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi de, yak\u0131n\u0131lan uygulama nedeniyle \u0130svi\u00e7re organlar\u0131nca, A\u0130HS\u2019nin 8. maddesinin ihlal edildi\u011fi yarg\u0131s\u0131na vard\u0131. Karar\u0131n gerek\u00e7esinde, avukat\u0131n, savunmas\u0131n\u0131 \u00fcstlenece\u011fi ki\u015fiye susmas\u0131n\u0131, sorulara yan\u0131t vermemesini \u00f6nermesinin, onun mesleki g\u00f6revi, do\u011fal hakk\u0131 oldu\u011fu belirtildi. Sorgulanan san\u0131\u011f\u0131n yan\u0131t vermemekte direnmesinin yasal bir hak oldu\u011fu, bu y\u00f6ntemi se\u00e7en avukat\u0131n g\u00f6revini \u00fcstlendi\u011fi ki\u015fiye haklar\u0131n\u0131 bildirmesinin \u00f6nlenemeyece\u011fi vurguland\u0131. B\u00f6ylece Durmaz\u2019\u0131n haber alma, ileti\u015fim kurma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn engellendi\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne var\u0131ld\u0131. \u0130svi\u00e7re H\u00fck\u00fcmeti\u2019nin, Durmaz ve avukat\u0131na\u00a09.070 frank \u00f6demesini \u00f6ng\u00f6ren karar\u0131n en \u00e7arp\u0131c\u0131 yan\u0131, temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere yasalarla getirilecek k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n, \u201c…demokratik bir toplumun zorunlu k\u0131ld\u0131\u011f\u0131…\u201d s\u0131n\u0131rlar\u0131 a\u015famayaca\u011f\u0131 ilkesini yinelemesiydi. (Sch\u00f6nenberger ve Durmaz\/\u0130svi\u00e7re, 1998)<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
\n
Avukatla g\u00f6r\u00fc\u015fme hakk\u0131n\u0131n uzant\u0131s\u0131 olarak ta benimsenen avukata mektup g\u00f6nderme olana\u011f\u0131n\u0131n de\u011ferlendirildi\u011fi davada A\u0130HM, tutuklu san\u0131\u011f\u0131n avukat\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131 mektuplar\u0131n cezaevi yetkililerince denetlenmesini, \u00f6zellikle bir mektubun avukata ula\u015fmas\u0131n\u0131n geciktirilmesini, S\u00f6zle\u015fmenin 8. ve 6\/3 (c) maddelerinin ihlali olarak niteledi. (Domenichini\/\u0130talya, 1996)<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
\n
A\u0130HM\u2019nin, Polonya cezaevindeki bir tutuklunun ombudsmana yazd\u0131\u011f\u0131 mektubun zaman\u0131nda yerine ula\u015fmamas\u0131 nedeniyle verdi\u011fi kararda,\u00a0konuyla ilgili Polonya ulusal hukuku de\u011ferlendirildi. Mahkeme\u2019ye g\u00f6re ; \u201cSoru\u015fturmas\u0131 devam eden tutuklular\u0131n yaz\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n engellenmesi durumunda yasalar\u0131n etkili bir ba\u015fvuru yolunu belirlememi\u015f olmas\u0131, tutuklular\u0131n mektuplar\u0131n\u0131n soru\u015fturmay\u0131 y\u00fcr\u00fcten g\u00f6revlilerce y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki hukuka g\u00f6re hi\u00e7 bir neden ve gerek\u00e7e olmaks\u0131z\u0131n her ko\u015fulda okunup sans\u00fcrden ge\u00e7irilmesi, tutuklular\u0131n farkl\u0131 ki\u015fi ve kurumlara, \u00f6rne\u011fin; Ombudsman\u2019a g\u00f6nderdi\u011fi mektuplar a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131 denetim \u00f6l\u00e7\u00fctlerinin konulmamas\u0131, uygulanan sans\u00fcr\u00fcn i\u00e7eri\u011finin ve s\u00fcresinin belirsizli\u011fi, kendili\u011finden ve ayr\u0131ms\u0131z olarak y\u00fcr\u00fct\u00fclen sans\u00fcr\u00fcn nedenleri, ko\u015fullar\u0131 ve gerek\u00e7eleri konusunda, uygulay\u0131c\u0131lara bir a\u00e7\u0131klama y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc bile getirilmemi\u015f olmas\u0131,\u201d 8. maddenin 2. bendindeki s\u0131n\u0131rlama ko\u015fullar\u0131na uygun bulunmad\u0131 (Niedbala\/Polonya, 2000).<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
Mahkemenin yukar\u0131da de\u011findi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fctler, tutuklular\u0131n yaz\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n otomatik bir sans\u00fcr denetimine ba\u011flanamayaca\u011f\u0131n\u0131 bir kez daha gerek\u00e7eleriyle a\u00e7\u0131kl\u0131yor.<\/div>\n
<\/div>\n
\n
Ki\u015fisel ileti\u015fim konusundaki yayg\u0131n y\u00f6ntemin mektup ve di\u011fer benzeri g\u00f6nderiler olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, Mahkeme telefon ve teleks yoluyla ileti\u015fimi de 8. madde kapsam\u0131nda de\u011ferlendirdi. \u0130leride teknolojik geli\u015fmelere ve ula\u015f\u0131labilinir teknik \u00f6zelliklerine g\u00f6re e-mail ve benzeri y\u00f6ntemleri de\u00a08. madde kapsam\u0131nda koruyacak kurallar\u0131n saptanmas\u0131 beklenmelidir (Halford\/\u0130ngiltere, 1997).<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
2. Avukatla San\u0131\u011f\u0131n G\u00f6r\u00fc\u015fmeleri<\/strong><\/span><\/div>\n
<\/div>\n
Avukatla san\u0131\u011f\u0131n y\u00fcz y\u00fcze ve ba\u015f ba\u015fa konu\u015fmalar\u0131<\/strong><\/span> savunma y\u00f6ntemlerinin belirlenmesi, kan\u0131tlar\u0131n de\u011ferlendirilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece \u00f6nemli bir a\u015famad\u0131r. San\u0131kla avukat\u0131 aras\u0131nda yaz\u0131\u015fmalarla sa\u011flanamayacak bilgi al\u0131\u015fveri\u015fi, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 konu\u015fmayla ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir. San\u0131kla avukat\u0131n\u0131n konu\u015fmalar\u0131, S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 6. maddesinin 3. paragraf\u0131ndaki iki bent a\u00e7\u0131s\u0131ndan belirleyici d\u00fczeyde \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. \u015e\u00f6yle ki, y\u00fcz y\u00fcze g\u00f6r\u00fc\u015fme olana\u011f\u0131n\u0131n korunmas\u0131 (c) bendindeki avukatla savunma hakk\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz par\u00e7as\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca, (b) bendine g\u00f6re \u201csavunmas\u0131n\u0131 haz\u0131rlamak i\u00e7in gerekli zamana sahip olmak.\u201d San\u0131k ve avukat\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan, cezaevi y\u00f6neticilerinin kendilerine g\u00f6re koyacaklar\u0131 kat\u0131 bir g\u00f6r\u00fc\u015fme takvimi ile a\u015f\u0131r\u0131 k\u0131s\u0131tlay\u0131p kullan\u0131lamaz d\u00fczeye getirmemeleri gereken bir olanakt\u0131r. Avukat\u0131n davas\u0131n\u0131 \u00fcstlendi\u011fi cezaevindeki tutuklu ile g\u00f6r\u00fc\u015febilmesi i\u00e7in yarg\u0131\u00e7 ya da savc\u0131dan izin istemek durumunda bulunmas\u0131, S\u00f6zle\u015fme\u2019yle ba\u011fda\u015fmayacakt\u0131r.<\/div>\n
<\/div>\n
\n
Cezaevinde \u00e7\u0131kan olaylar nedeniyle disiplin soru\u015fturmas\u0131 kapsam\u0131nda yarg\u0131lanan h\u00fck\u00fcml\u00fcn\u00fcn avukatla g\u00f6r\u00fc\u015fme yapmak istemesine kar\u015f\u0131n cezaevi y\u00f6netiminin avukatla san\u0131\u011f\u0131n konu\u015fmalar\u0131na izin vermemesi, hukuksal\u00a0yard\u0131m ve temsilin ger\u00e7ekle\u015fememesi nedeniyle, S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 6\/3 (b) ve\u00a0(c) bentlerinin ihlali olarak nitelendi (Champell ve Fell \/\u0130ngiltere, 1984).<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
Tutuklu san\u0131kla avukat\u0131na cezaevinde y\u00fcz y\u00fcze konu\u015fma olana\u011f\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 da, aralar\u0131ndaki ileti\u015finin g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in yeterli gelmiyor. San\u0131k ve avukat\u0131, dava konusu olaylar\u0131 de\u011ferlendirip kan\u0131tlar\u0131yla birlikte tart\u0131\u015f\u0131rlarken, bir ba\u015fka ki\u015finin, \u00f6zellikle kar\u015f\u0131 cephede yer alan savc\u0131l\u0131k g\u00f6revlisinin onlar\u0131 dinlememesi gerekiyor. A\u0130HM bu konuyu ilk kez, Elvan Can\u2019\u0131n Avusturya\u2019ya kar\u015f\u0131 y\u00f6neltti\u011fi ba\u015fvuru nedeniyle g\u00fcndemine ald\u0131.<\/div>\n
<\/div>\n
Elvan Can, Avusturya\u2019n\u0131n Gmuden kentinde \u00e7al\u0131\u015fmakta oldu\u011fu restoranda \u00e7\u0131kan yang\u0131n\u0131n sorumlusu olabilece\u011fi ku\u015fkusuyla 19 A\u011fustos 1980\u2019de tutuklanarak Weis Cezaevi\u2019ne g\u00f6nderildi.<\/div>\n
<\/div>\n
Elvan Can\u2019\u0131n savunmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131, Avusturya\u2019l\u0131 avukat Rudof Zitta \u00fcstlenmi\u015fti. Olay\u0131n ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek ve savunmada izlenecek y\u00f6ntemleri saptamak amac\u0131yla, Avukat Zitta 15 ve 30 Eyl\u00fcl 1980 tarihlerinde, iki kez Wels Cezaevi\u2019ne geldi. San\u0131k ve avukat\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri s\u0131ras\u0131nda, aralar\u0131nda bir de davetsiz konuk vard\u0131. Avusturya Ceza Yarg\u0131lama Y\u00f6ntemleri Yasas\u0131\u2019n\u0131n 45. maddesine g\u00f6re, san\u0131k, \u201ckan\u0131tlar\u0131n yok edilmesi ku\u015fkusuyla tutuklanm\u0131\u015fsa\u201d<\/strong> <\/span>son soru\u015fturma a\u00e7\u0131l\u0131ncaya kadar, avukat\u0131yla cezaevinde yapaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri mahkemece g\u00f6revlendirilen bir g\u00f6zlemcinin izlemesi gerekiyordu. Yasa\u2019n\u0131n amac\u0131, san\u0131\u011f\u0131n baz\u0131 bilgileri avukat\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla d\u0131\u015far\u0131 iletip, hen\u00fcz savc\u0131l\u0131\u011f\u0131n eline ge\u00e7meyen kan\u0131tlar\u0131n gizlice yok edilmesini veya de\u011fi\u015ftirilmesini \u00f6nlemekti. Bu denetim, tutuklu san\u0131\u011f\u0131n yaz\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 da kaps\u0131yordu.<\/div>\n
<\/div>\n
Elvan Can, 6 Ekim 1980\u2019de, sorgu yarg\u0131c\u0131na g\u00f6nderdi\u011fi dilek\u00e7e ile, aralar\u0131nda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir ki\u015fi olmaks\u0131z\u0131n avukat\u0131yla ba\u015f ba\u015fa konu\u015fmalar\u0131na izin verilmesini istedi. Savunmas\u0131nda \u00f6nem ta\u015f\u0131yan konular\u0131 avukat\u0131yla tart\u0131\u015f\u0131rken, su\u00e7lamay\u0131 yapan organ\u0131n g\u00f6zlemcisinin dinlemesini savunma g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan sak\u0131ncal\u0131 buluyor, yaln\u0131z b\u0131rak\u0131lmalar\u0131n\u0131 istiyordu. Elvan Can\u2019a g\u00f6re, Avusturya Ceza Yarg\u0131lama Y\u00f6ntemleri Yasas\u0131\u2019n\u0131n 45. maddesi, Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin 6\/3-c maddesine ve bu nedenle de Avusturya Anayasas\u0131\u2019na ayk\u0131r\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcyordu.<\/div>\n
<\/div>\n
Sorgu yarg\u0131c\u0131, Elvan Can\u2019\u0131n avukat\u0131yla yaln\u0131z konu\u015fma istemini reddetti. Bu karara kar\u015f\u0131, \u00f6nce Weis B\u00f6lge Mahkemesi\u2019ne ve ard\u0131ndan Anaya- sa Mahkemesi\u2019ne yapt\u0131\u011f\u0131 itirazlar, al\u0131nan \u00f6nlemlerin y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki yasaya uygun bulunmas\u0131 nedeniyle kabul edilmedi.<\/div>\n
<\/div>\n
\n
Elvan Can hen\u00fcz Weis B\u00f6lge Mahkemesi\u2019ndeki ceza davas\u0131 sonu\u00e7lanmadan 14 Nisan 1981 g\u00fcnl\u00fc dilek\u00e7esi ile makul s\u00fcreleri a\u015fan tutuklulu\u011fu nedeniyle S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 5\/3. maddesinin, avukat\u0131 ile yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir ki\u015finin g\u00f6zlemci olarak bulundurulmas\u0131n\u0131n da S\u00f6zle\u015fme\u2019nin\u00a06\/3 (c) maddesine ayk\u0131r\u0131 d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc gerek\u00e7eleri ile Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Komisyonu\u2019na ba\u015fvurdu.<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
14 Aral\u0131k 1983 g\u00fcnl\u00fc Komisyon Raporu\u2019nda, Elvan Can\u2019\u0131n her iki konudaki yak\u0131nmalar\u0131 da hakl\u0131 bulundu.<\/div>\n
<\/div>\n
Konu A\u0130HM\u2019nin g\u00fcndeminde iken, davan\u0131n sonu\u00e7lanmas\u0131ndan \u00f6nce, Avusturya H\u00fck\u00fcmeti, dost\u00e7a \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcreci i\u00e7erisinde, 11 Haziran 1985 g\u00fcnl\u00fc protokolle ba\u015fvurucunun istemlerini kabul etti. Bu protokol\u00fcn 6. maddesinde, \u201c…Avusturya F. H\u00fck\u00fcmeti haz\u0131rlanmakta olan Ceza Yarg\u0131lama Y\u00f6ntemleri Yasas\u0131\u2019nda, kan\u0131tlar\u0131n yok edilme ku\u015fkusu varken tutuklu san\u0131\u011f\u0131n avukat\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015fmesi s\u0131ras\u0131nda g\u00f6zlemci bulundurulmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren kural\u0131n, A\u0130HK\u2019n\u0131n bu dava ile ilgili 12 Temmuz 1984 g\u00fcnl\u00fc raporu do\u011frultusunda yeniden d\u00fczenlenmesi i\u00e7in yasama organ\u0131na \u00f6nerilerini sunma\u201d s\u00f6z\u00fc verdi.<\/div>\n
<\/div>\n
Avusturya\u2019n\u0131n Avrupa Konseyi\u2019ndeki s\u00fcrekli temsilcisi A\u0130HM\u2019ye ba\u015fvurarak, taraflar aras\u0131ndaki anla\u015fman\u0131n uygulamaya d\u00f6n\u00fck ilk ad\u0131m\u0131 olarak H\u00fck\u00fcmet\u2019in, \u201c\u2026A\u0130HK\u2019n\u0131n bu dava ile ilgili 12.7.1984 g\u00fcnl\u00fc sonu\u00e7 raporunu t\u00fcm Avusturya mahkemelerine, mahkeme ba\u015fkanlar\u0131na ve savc\u0131lara iletece\u011fini\u2026\u201d bildirdi.<\/div>\n
<\/div>\n
Avusturya\u2019da da ge\u00e7erli olan kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 ilkesine g\u00f6re h\u00fck\u00fcmet, yasama ve yarg\u0131 organ\u0131 ad\u0131na s\u00f6z verip y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck alt\u0131na giremiyor. Ancak yukar\u0131da de\u011finilen iki giri\u015fimle sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm yolunu a\u00e7\u0131yor. H\u00fck\u00fcmet, o s\u0131ralarda g\u00fcndemde olan Ceza Yarg\u0131lama Y\u00f6ntemleri Yasas\u0131 de\u011fi\u015fikli\u011fi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla ilgili olarak Parlamento\u2019ya yeni bir \u00f6neri getirip A\u0130HK karar\u0131n\u0131 ulusal hukuka uyarlama giri\u015fimini \u00fcstleniyor. \u0130nsan haklar\u0131 ilkelerini genelle\u015ftirmek amac\u0131yla ulusal mahkemelere g\u00f6nderilen yaz\u0131 ise, A\u0130HK\u2019n\u0131n ve bu g\u00f6r\u00fc\u015fleri onaylayan A\u0130HM karar\u0131n\u0131n yarg\u0131 organ\u0131n\u0131n bilgisine sunulmas\u0131 anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yor.<\/div>\n
<\/div>\n
A\u0130HM de, Elvan Can ile Avusturya F. H\u00fck\u00fcmeti aras\u0131ndaki uzla\u015fman\u0131n S\u00f6zle\u015fme\u2019nin g\u00fcvence alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 ilkelere uygun d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc yarg\u0131s\u0131yla, 30 Eyl\u00fcl 1985\u2019te davan\u0131n listeden silinmesine kararla\u015ft\u0131rd\u0131. (Can\/Avusturya, 1985)<\/div>\n
<\/div>\n
1980 y\u0131l\u0131nda Latin Amerika \u00fclkelerinden birine n\u00fckleer silah sat\u0131\u015f\u0131na y\u00f6nelik protesto eylemleri nedeniyle tutuklanan san\u0131\u011f\u0131n cezaevinde avukat\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015fmelerine dinleyici olarak poliste kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. San\u0131\u011f\u0131n mektuplar\u0131ndan \u00fc\u00e7\u00fcne polislerce grafolojik incelemeler i\u00e7in el konuldu.<\/div>\n
<\/div>\n
San\u0131\u011f\u0131n daha ba\u015fka avukatlar\u0131 da olmu\u015ftu. Ancak ilk avukat\u0131n\u0131n su\u00e7 \u00f6rg\u00fct\u00fc ile ili\u015fkisi oldu\u011fu varsay\u0131m\u0131yla, t\u00fcm konu\u015fmalar\u0131n\u0131 da polisler izlediler, hatta baz\u0131 notlar ald\u0131lar.<\/div>\n
<\/div>\n
Avukatla, g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri izleyen g\u00f6revliler aras\u0131nda s\u0131k s\u0131k tart\u0131\u015fma \u00e7\u0131km\u0131\u015f, \u00f6zellikle avukat\u0131n savc\u0131l\u0131\u011f\u0131n baz\u0131 kararlar\u0131n\u0131, bir k\u0131s\u0131m mektuplar\u0131 ve bir\u00a0itiraz dilek\u00e7esini m\u00fcvekkiline vermek istemesi tart\u0131\u015fmalar\u0131 yo\u011funla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Avukat\u0131n m\u00fcvekkiline verdi\u011fi itiraz dilek\u00e7esine g\u00f6revliler el koydular.<\/div>\n
<\/div>\n
Dava dosyas\u0131 i\u00e7erisindeki san\u0131\u011f\u0131n savunmas\u0131yla ilgili belge \u00f6rneklerinin avukat\u0131na verilmesi de uzunca s\u00fcre geciktirildi.<\/div>\n
<\/div>\n
A\u0130HM\u2019ye g\u00f6re, \u201cA\u0130HS, hakk\u0131nda su\u00e7 isnad\u0131 bulunan bir kimsenin hi\u00e7 bir engellemeye maruz kalmadan avukat\u0131yla serbest\u00e7e g\u00f6r\u00fc\u015febilece\u011fine ili\u015fkin bir kural i\u00e7ermemesine kar\u015f\u0131n, Avrupa Konseyi Mahpuslar\u0131n \u0130slah\u0131 \u0130\u00e7in Asgari Standart Kurallar\u0131\u2019n\u0131n 93. maddesi ile A\u0130HK ve A\u0130HM\u2019deki yarg\u0131lamalara kat\u0131lan ki\u015filerle ilgili Avrupa S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin 3\/2. maddesi, avukatla serbest\u00e7e g\u00f6r\u00fc\u015fmeyi \u00f6ng\u00f6rmektedir. San\u0131\u011f\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir ki\u015fi taraf\u0131ndan dinlenmeden avukat\u0131yla serbest\u00e7e g\u00f6r\u00fc\u015febilmesi, demokratik bir toplumda adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n temel ko\u015fullar\u0131 aras\u0131nda bulunmaktad\u0131r. S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 6. maddesi avukatlar\u0131n savunma stratejisini olu\u015fturmak i\u00e7in m\u00fcvekkilleriyle i\u015fbirli\u011fi i\u00e7erisinde olmalar\u0131n\u0131 gerektirdi\u011finden, bu konu\u015fmalara k\u0131s\u0131tlama getirilmesinin hi\u00e7 bir hakl\u0131 nedeni bulunmamaktad\u0131r.\u201d<\/div>\n
<\/div>\n
\n
Daval\u0131 H\u00fck\u00fcmetin savunmalar\u0131n\u0131 de\u011ferlendiren Mahkeme, …san\u0131kla avukat\u0131n bir araya gelerek savunma stratejisi olu\u015fturmalar\u0131nda hi\u00e7 bir ola\u011fan\u00fcst\u00fc durum bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan, bu arada mahkeme taraf\u0131ndan atanan avukat\u0131n meslek ahlak\u0131na ve hukuka ayk\u0131r\u0131 davran\u0131\u015flarda bulundu\u011funa ili\u015fkin bir sav da ileri s\u00fcr\u00fclemedi\u011finden, olayda, savunma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine karar verdi (S\/\u0130svi\u00e7re, 1991).<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
A\u0130HM bu karar\u0131 ile S\u00f6zle\u015fme\u2019de a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmemesine kar\u015f\u0131n, savunma hakk\u0131n\u0131n demokratik toplumlardaki olmazsa olmaz \u00f6neminden yola \u00e7\u0131karak, tutuklu san\u0131kla avukat\u0131n\u0131n konu\u015fmalar\u0131na hi\u00e7 bir engel konulamayaca\u011f\u0131n\u0131 benimsemi\u015f oluyordu.<\/div>\n
<\/div>\n
A\u0130HM\u2019nin savunma hakk\u0131n\u0131 \u00e7ok geni\u015f bi\u00e7imde de\u011ferlendirdi\u011fi en son davalardan birisi de, \u00d6calan\/T\u00fcrkiye karar\u0131d\u0131r. Taraflar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 sav ve savunmalar\u0131n\u0131n ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na girmeksizin, hukuk uygulay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmalar\u0131 gereken mahkemenin de\u011ferlendirmeleri \u00fczerinde duraca\u011f\u0131z;\u00a0\u201cMahkeme, ba\u015fvurucu aleyhindeki ceza yarg\u0131lamas\u0131 s\u0131ras\u0131nda savunma haklar\u0131na sayg\u0131 g\u00f6sterilip g\u00f6sterilmedi\u011fi konusunda karar verebilmek i\u00e7in, \u00f6ncelikle ba\u015fvurucunun kullanabildi\u011fi hukuksal yard\u0131m olanaklar\u0131n\u0131 ve ba\u015fvurucunun ve avukatlar\u0131n\u0131n dava dosyas\u0131na ula\u015f\u0131m hakk\u0131n\u0131 incelemek gerekmektedir.\u201d<\/div>\n
<\/div>\n
a. Hukuksal Yard\u0131m<\/strong><\/span><\/div>\n
<\/div>\n
Polis g\u00f6zalt\u0131nda bulunurken ba\u015fvurucunun avukat yard\u0131m alamamas\u0131… Mevcut davada ba\u015fvurucu, T\u00fcrkiye\u2019de polis g\u00f6zalt\u0131nda bulundu\u011fu s\u0131rada 16 \u015eubat 1999\u2019dan 23 \u015eubat 1999 tarihine kadar 7 g\u00fcn boyunca;\u00a0g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri, bir Cumhuriyet Savc\u0131s\u0131 ve bir Devlet G\u00fcvenlik Mahkemesi hakimi taraf\u0131ndan sorgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u00fcre boyunca hi\u00e7bir hukuksal yard\u0131m almam\u0131\u015f, iddianamenin ve Cumhuriyet Savc\u0131s\u0131\u2019n\u0131n sunumlar\u0131n\u0131n kritik unsurlar\u0131 haline gelen kendini su\u00e7lay\u0131c\u0131 ifadeler vermi\u015f ve bunlar mahkumiyetine yol a\u00e7an temel fakt\u00f6rler olmu\u015ftur.<\/div>\n
<\/div>\n
Ba\u015fvurucunun bir avukata dan\u0131\u015fmada hakk\u0131ndan feragat edip etmedi\u011fine gelince, mahkeme, ba\u015fvurucunun yakaland\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcn ertesinde, T\u00fcrkiye\u2019deki avukat\u0131 Bay Feridun \u00c7elik\u2019in (daha \u00f6nceden ge\u00e7erli bir vekaleti bulunmaktayd\u0131.) ba\u015fvurucuyla g\u00f6r\u00fc\u015fmek i\u00e7in izin istedi\u011fine dikkat \u00e7eker. Bununla birlikte Bay Feridun \u00c7elik\u2019in seyahati g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri taraf\u0131ndan engellenmi\u015ftir… Buna ek olarak, 22 \u015eubat 1999\u2019da ba\u015fvurucunun ailesi taraf\u0131ndan tutulan 16 avukat Devlet G\u00fcvenlik Mahkemesi\u2019nden ba\u015fvurucuyla g\u00f6r\u00fc\u015fmek i\u00e7in izin istemi\u015f, fakat talepleri yetkililer taraf\u0131ndan 23 \u015eubat 1999\u2019da reddedilmi\u015ftir.<\/div>\n
<\/div>\n
Bu ko\u015fullar alt\u0131nda mahkeme, bu kadar uzun bir s\u00fcre ve savunma hakk\u0131n\u0131n telafi edilemez bir \u015fekilde zarara u\u011framas\u0131n\u0131n \u00e7ok m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu bir ko\u015fulda, avukata ula\u015fma hakk\u0131n\u0131 kabul etmemenin san\u0131\u011f\u0131n 6. madde kapsam\u0131nda hak sahibi oldu\u011fu savunma haklar\u0131n\u0131n zarara u\u011framas\u0131na yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndedir.<\/div>\n
<\/div>\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc yan\u0131n duymayaca\u011f\u0131 bi\u00e7imde avukatla g\u00f6r\u00fc\u015fme\u2026 Taraflar\u0131n olaylar\u0131 anlat\u0131\u015f bi\u00e7imlerini incelemesiyle mahkeme, ilk ziyaretin ard\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015fen avukat ziyaretlerinin, her ne kadar ayn\u0131 odada bulunmasalar da, g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerinin duyum alan\u0131 i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini kabul etmektedir.<\/div>\n
<\/div>\n
Mahkeme yerle\u015fmi\u015f i\u00e7tihatlar\u0131na dayanarak tekrarlamaktad\u0131r ki, bir san\u0131\u011f\u0131n avukatlar\u0131yla ba\u015fkalar\u0131n\u0131n duyamayaca\u011f\u0131 bir ortamda g\u00f6r\u00fc\u015fmesi demokratik bir toplumda adil yarg\u0131laman\u0131n temel gerekliliklerinden biridir ve S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 6\/3 (c) maddesinden kaynaklanmaktad\u0131r. E\u011fer bir avukat, m\u00fcvekkili ile g\u00f6r\u00fc\u015fme imkan\u0131 bulamazsa ve ondan, gizlice denetlenmeden g\u00fcvenli talimatlar alamazsa yapaca\u011f\u0131 yard\u0131m anlam\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yitirir. Halbuki S\u00f6zle\u015fme pratikte i\u015fleyen ve etkili bir \u015fekilde kullan\u0131labilen haklar\u0131 garanti alt\u0131na alma amac\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. San\u0131k ve avukat\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinin gizlili\u011fini g\u00fcvence alt\u0131na alan savunma haklar\u0131n\u0131n \u00f6nemi Avrupa belgeleri dahil olmak \u00fczere de\u011fi\u015fik uluslararas\u0131 belge taraf\u0131ndan kabul edilmektedir. Bununla beraber yukar\u0131da belirtildi\u011fi gibi e\u011fer iyi bir neden varsa san\u0131\u011f\u0131n avukat\u0131na ula\u015fma hakk\u0131na k\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131klar getirilebilir. Burada s\u00f6z konusu olan, yarg\u0131laman\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcne bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n san\u0131\u011f\u0131 adil yarg\u0131lamadan mahrum b\u0131rak\u0131p b\u0131rakmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/div>\n
<\/div>\n
Mevcut davada, mahkeme, h\u00fck\u00fcmetten konuya ili\u015fkin ikna edici bir a\u00e7\u0131klaman\u0131n gelmedi\u011fi ko\u015fullarda ba\u015fvurucu ve avukatlar\u0131n\u0131n yetkililerin duymad\u0131\u011f\u0131 bir ortamda g\u00f6r\u00fc\u015fme yapamad\u0131klar\u0131n\u0131 kabul eder. Mahkeme,\u00a0hem haz\u0131rl\u0131k soru\u015fturmas\u0131 hem de yarg\u0131lama safhas\u0131nda getirilen bu s\u0131n\u0131rlaman\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz sonucunun, ba\u015fvurucuyu avukatlar\u0131yla a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde konu\u015fmaktan ve onlara savunmas\u0131n\u0131 haz\u0131rlamada \u00f6nemli olacak sorular\u0131 sormaktan al\u0131koymak oldu\u011funu kabul etmektedir. Savunma haklar\u0131 bu nedenle \u00f6nemli derecede etkilenmi\u015ftir.<\/div>\n
<\/div>\n
Mahkeme bu ba\u011flamda, ba\u015fvurucunun, avukatlar\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc anda daha \u00f6nceden ifadeler vermi\u015f oldu\u011funu ve onlarla g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fckten sonra da Devlet G\u00fcvenlik Mahkemesi \u00f6n\u00fcndeki duru\u015fmalarda yeni beyanlarda bulundu\u011funu g\u00f6zlemlemi\u015ftir. Yan\u0131t vermek zorunda oldu\u011fu ciddi su\u00e7lamalara y\u00f6nelik savunmas\u0131n\u0131n etkili olmas\u0131 gerekiyorsa bu ifadelerin birbirleriyle uyumlu olmas\u0131 \u00f6nemli bir konudur. Buna g\u00f6re mahkeme, ba\u015fvurucunun, avukatlar\u0131yla \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraflar duymadan g\u00f6r\u00fc\u015fme yapmas\u0131n\u0131n gerekli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir.<\/div>\n
<\/div>\n
Avukatlarla ba\u015fvurucu aras\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin denetlenmesinin ba\u015f- vurucunun g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan gerekli oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki h\u00fck\u00fcmet itiraz\u0131na kar\u015f\u0131 mahkeme, avukatlar\u0131n bizzat ba\u015fvurucu taraf\u0131ndan atand\u0131\u011f\u0131 ve onlar\u0131n, m\u00fcvekkillerinin hayat\u0131n\u0131 tehdit etmeleri i\u00e7in nedenleri bulunmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc savunur. Avukatlar\u0131n, bir dizi aramadan ge\u00e7meden m\u00fcvekkil- leri ile g\u00f6r\u00fc\u015fmelerine izin verilmedi. Bir tak\u0131m ba\u015fka \u00f6nlemlerle birlikte cezaevi g\u00f6revlilerinin yapaca\u011f\u0131 g\u00f6zle denetim ba\u015fvurucunun g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamada yeterli olabilirdi.<\/div>\n
<\/div>\n
H\u00fck\u00fcmetin ileri s\u00fcrm\u00fc\u015f oldu\u011fu ba\u015fvurucunun avukatlar\u0131yla \u00f6zel g\u00f6r\u00fc\u015fememesine ili\u015fkin Devlet G\u00fcvenlik Mahkemesi\u2019ne bizzat \u015fikayette bulunmad\u0131\u011f\u0131 savunmas\u0131n\u0131 da mahkeme reddetmektedir. Mahkeme tekrar belirtir ki, S\u00f6zle\u015fme taraf\u0131ndan korunan bir haktan yap\u0131lan feragat a\u00e7\u0131k bir tav\u0131rla yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Mahkeme, ger\u00e7ekte, ba\u015fvurucunun avukatlar\u0131n\u0131n, m\u00fcvekkilleri ile yapt\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde ya\u015fad\u0131klar\u0131 zorluklara ili\u015fkin Devlet G\u00fcvenlik Mahkemesi\u2019ne \u015fikayette bulunduklar\u0131na i\u015faret etmektedir.<\/div>\n
<\/div>\n
Buna g\u00f6re mahkeme, ba\u015fvurucunun avukatlar\u0131yla g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerinin duyamayacaklar\u0131 bi\u00e7imde g\u00f6r\u00fc\u015fmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul ederek madde 6\/3 (c)\u2019de korunan savunma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fini belirtir.<\/div>\n
<\/div>\n
Savunma avukatlar\u0131n\u0131n ziyaret say\u0131lar\u0131 ve s\u00fcreleri. Mahkeme aralar\u0131 yakla\u015f\u0131k iki hafta olan ilk iki ziyaretin ard\u0131ndan ba\u015fvurucu ile avukatlar\u0131 aras\u0131ndaki ziyaretin birer saatten haftada ikiyle s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etmektedir… Mahkeme, mevcut olayda ba\u015fvurucuya y\u00f6neltilen su\u00e7lamalar aras\u0131nda, \u201cyasad\u0131\u015f\u0131 silahl\u0131 bir \u00f6rg\u00fct taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u015fiddet eylemleri, bu \u00f6rg\u00fct\u00fcn lideri ve bu eylemlerin esas tahrik\u00e7isi olma\u201d bulundu\u011funa dikkat \u00e7ekmektedir. Mahkeme bunun d\u0131\u015f\u0131nda bu denli kar\u0131\u015f\u0131k su\u00e7lamalar\u0131n ola\u011fan\u00fcst\u00fc derecede hacme sahip bir dava dosyas\u0131 olu\u015fturdu\u011funa i\u015faret etmektedir.<\/div>\n
<\/div>\n
Mahkeme, ba\u015fvurucunun bu su\u00e7lamalara kar\u015f\u0131 savunmas\u0131n\u0131 haz\u0131rlamak i\u00e7in davan\u0131n kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na e\u015f yeterlilikte bir hukuksal yard\u0131ma ihtiya\u00e7 duydu\u011funu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmaktad\u0131r. Mahkeme davan\u0131n \u00f6zel ko\u015fullar\u0131n\u0131n ba\u015fvurucuya, b\u00f6ylesine geni\u015f kapsaml\u0131 bir davada savunmas\u0131n\u0131 haz\u0131rlayabilmesi i\u00e7in avukatlar\u0131yla haftada iki kez birer saat g\u00f6r\u00fc\u015f s\u0131n\u0131rlamas\u0131 getirilmesini hakl\u0131 \u00e7\u0131karmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndedir.<\/div>\n
<\/div>\n
H\u00fck\u00fcmetin savunmas\u0131nda belirtmi\u015f oldu\u011fu ziyaretlerin \u0130mral\u0131 ve \u0130skele aras\u0131ndaki deniz ara\u00e7lar\u0131n\u0131n kalk\u0131\u015f saatlerine ve s\u0131kl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re ayarland\u0131\u011f\u0131 savunmas\u0131 konusunda mahkeme, davadaki istisnai g\u00fcvenlik ko\u015fullar\u0131ndan dolay\u0131 ba\u015fvurucunun bir ada hapishanesinde tutulmas\u0131n\u0131 anlay\u0131\u015fla kar\u015f\u0131l\u0131yor olmas\u0131na ra\u011fmen, ziyaretlerin haftada iki, birer saatlik say\u0131 ve s\u00fcrelerle k\u0131s\u0131tlanmas\u0131 daha az hakl\u0131 g\u00f6r\u00fclebilecek bir durum olu\u015fturmaktad\u0131r. Mahkeme i\u015faret etmektedir ki h\u00fck\u00fcmet, avukatlara m\u00fcvekkillerini neden daha fazla ziyaret etme imkan\u0131 tan\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 veya neden daha yeterli seyahat ara\u00e7lar\u0131 tahsis edilmedi\u011fi ve bununla beraber ziyaretlerin s\u00fcresinin artt\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 konular\u0131nda bir a\u00e7\u0131klama getirmemi\u015ftir. Bilinmelidir ki bu t\u00fcr \u00f6nlemler, 6. maddede garanti alt\u0131na al\u0131nan haklar\u0131n etkili bir \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na almak i\u00e7in s\u00f6zle\u015fmeci devletlerin ger\u00e7ekle\u015ftirmek zorunda olduklar\u0131 gayretin bir par\u00e7as\u0131 durumundad\u0131r.<\/div>\n
<\/div>\n
Sonu\u00e7 olarak mahkeme, ba\u015fvurucunun avukatlar\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015fmelerine say\u0131 ve s\u00fcre s\u0131n\u0131rlamas\u0131 getirilmesinin savunman\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131ran fakt\u00f6rlerden biri oldu\u011funu ve S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 6. maddesinde belirtilen ko\u015fullara ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil etti\u011fini kabul eder.<\/div>\n
<\/div>\n
A. Ba\u015fvurucunun Dava Dosyas\u0131na Ula\u015fmas\u0131<\/strong><\/span><\/div>\n
<\/div>\n
Mahkeme, cezaevi g\u00f6revlilerinin ba\u015fvurucunun avukatlar\u0131na ve ba\u015fvurucuya dava dosyas\u0131ndan fotokopi verme izni sa\u011flamas\u0131n\u0131n her iki taraf\u00e7a da kabul edildi\u011fini en ba\u015f\u0131ndan tespit etmi\u015ftir. \u0130ddianame ba\u015fvurucuya resmi kanallardan ula\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak 2 Haziran 1999 tarihli duru\u015fmada Devlet G\u00fcvenlik Mahkemesi, ba\u015fvurucuya iki g\u00f6revlinin denetiminde dava dosyas\u0131n\u0131 inceleme ve avukatlara belirli baz\u0131 d\u00f6k\u00fcmanlar\u0131n fotokopilerini iletme izni vermi\u015ftir.<\/div>\n
<\/div>\n
Mahkeme, ba\u015fvurucuya, iddianame d\u0131\u015f\u0131nda dava dosyas\u0131n\u0131n 2 Haziran 1999 tarihine kadar verilmemesinin madde 6\/3\u2019le birlikte madde 6\/1\u2019de korunan savunma haklar\u0131n\u0131 ihlal edip etmedi\u011fini incelemek zorundad\u0131r… Bunun d\u0131\u015f\u0131nda s\u00f6z konusu silahl\u0131 \u00f6rg\u00fctte (PKK) sahip oldu\u011fu konumdan dolay\u0131 ba\u015fvurucu, iddia makam\u0131 taraf\u0131ndan sunulan k\u00fclliyatl\u0131 boyuttaki delillerin savunma ile ilgisini de\u011ferlendirebilecek en muktedir ki\u015filerden biri durumundad\u0131r. PKK i\u00e7inde kimin hangi dereceye kadar eylemlerden\u00a0sorumlulu\u011fu oldu\u011funu belirlemede avukatlar\u0131ndan daha iyi konumlanm\u0131\u015f ve daha \u00e7ok bilgiye sahiptir. Belirtilmelidir ki, bizzat ger\u00e7ekle\u015ftirmedi\u011fi y\u00fczlerce \u015fiddet eyleminin moral sorumlulu\u011fu iddia makam\u0131 taraf\u0131ndan ba\u015fvurucuya y\u00fcklenmi\u015ftir. E\u011fer iddia makam\u0131n\u0131n delillerine do\u011frudan ve yeterli bir s\u00fcre i\u00e7inde ula\u015fabilmi\u015f olsayd\u0131 avukatlar\u0131n\u0131n kendi yard\u0131m\u0131 olmadan ger\u00e7ekle\u015ftirdiklerinin d\u0131\u015f\u0131nda savunmas\u0131yla ilgili arg\u00fcmanlar\u0131 ay\u0131rt edebilecekti.<\/div>\n
<\/div>\n
Son olarak, ba\u015fvurucunun avukatlar\u0131n\u0131n, d\u00f6k\u00fcmanlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7oklu\u011fu ve hacminin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve ziyaretlerine getirilen say\u0131 ve s\u00fcre k\u0131s\u0131tlamas\u0131 nedeniyle ba\u015fvurucuya delillerin \u00f6nemi hakk\u0131nda bir de\u011ferlendirme sunmalar\u0131n\u0131n engellenmi\u015f olabilece\u011fi de hesaba kat\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/div>\n
<\/div>\n
Mahkeme, bundan dolay\u0131, ba\u015fvurucuya, iddianame d\u0131\u015f\u0131nda, dava dosyas\u0131ndaki di\u011fer evraklara ula\u015fmas\u0131nda uygun bir f\u0131rsat tan\u0131nmama- s\u0131n\u0131n, madde 6\/3 (b) ile birlikte madde 6\/1\u2019deki ko\u015fullar\u0131n ihlali olarak, savunman\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan g\u00fc\u00e7l\u00fckleri artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmektedir.<\/div>\n
<\/div>\n
B. Ba\u015fvurucunun Avukatlar\u0131n\u0131n Dava Dosyas\u0131na Ula\u015fmas\u0131<\/strong><\/span><\/div>\n
<\/div>\n
Mahkeme \u00f6n\u00fcndeki bir di\u011fer konu da ba\u015fvurucunun avukatlar\u0131na, m\u00fcvekkillerinin savunmas\u0131n\u0131 yeterli bir \u015fekilde haz\u0131rlayabilmeleri i\u00e7in, dava dosyas\u0131na ula\u015fmada yeterli imkan tan\u0131n\u0131p tan\u0131nmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Ba\u015fvurucu \u015fu etmenlere dikkat \u00e7ekmi\u015ftir. \u0130ddianame sunuldu\u011funda avukatlara dava dosyas\u0131n\u0131n ola\u011fan\u00fcst\u00fc hacmi, fotokopi \u00e7ekmede kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan g\u00fc\u00e7l\u00fckler ve \u00f6zel g\u00fcvenlik tedbirleri nedeniyle meydana gelen pratik zorluklar. Di\u011fer yandan h\u00fck\u00fcmet, ba\u015fvurucunun avukatlar\u0131n\u0131n savunmalar\u0131n\u0131 haz\u0131rlamada ilgili g\u00f6rd\u00fckleri t\u00fcm dok\u00fcmanlar\u0131n fotokopilerine ula\u015fabildikleri savunmas\u0131nda bulunmu\u015ftur… Mahkeme iddianamenin ba\u015fvurucuya ve avukatlar\u0131na 24 Nisan 1999 tarihinde verildi\u011fini saptam\u0131\u015ft\u0131r. Avukatlar mahkeme dosya- s\u0131na 7 May\u0131s 1999 g\u00fcn\u00fc ula\u015fabilmi\u015flerdir, ancak kendilerine bir kopyas\u0131 verilmemi\u015ftir. Avukatlar evraklar\u0131n fotokopisini \u00e7ekme i\u015flemini 15 May\u0131s 1999\u2019da tamamlam\u0131\u015ft\u0131r. Dava dosyas\u0131n\u0131n tamam\u0131na bu tarihten sonra sahip olmu\u015flard\u0131r. \u0130ki hafta sonra 31 May\u0131s 1999\u2019da Devlet G\u00fcvenlik Mahkemesi\u2019ndeki duru\u015fmalar ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015fvurucunun avukatlar\u0131ndan 23 Haziran 1999\u2019da ger\u00e7ekle\u015ftirilen 8. celsede son savunmalar\u0131n\u0131 iddia makam\u0131n\u0131n m\u00fctalaas\u0131na kar\u015f\u0131 yapmalar\u0131 istenmi\u015ftir… Mevcut davada ba\u015fvurucunun avukatlar\u0131 17.000 sayfal\u0131k dava dosyas\u0131n\u0131 duru\u015fmalar ba\u015flamadan yakla\u015f\u0131k iki hafta \u00f6nce alm\u0131\u015ft\u0131r. Ziyaretlerindeki say\u0131 ve s\u00fcre k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n\u0131n dosyadaki evraklar\u0131 m\u00fcvekkillerine 2 Haziran 1999\u2019dan \u00f6nce bildirmelerini ya da onu dosyan\u0131n incelenmesi ve analizi s\u00fcrecine katabilmelerini imkans\u0131z k\u0131lmas\u0131 nedeniyle ba\u015fvurucunun avukatlar\u0131 kendilerini savunma haz\u0131rlamay\u0131 \u00f6zellikle g\u00fc\u00e7le\u015ftiren bir konumda buldular. Yarg\u0131lama i\u015flemlerindeki sonraki geli\u015fmeler bu g\u00fc\u00e7l\u00fckleri a\u015fmalar\u0131na izin vermedi; yarg\u0131lama h\u0131zla devam etti; duru\u015fmalar ara vermeksizin devam etti ve 8 Haziran 1999\u2019da sona erdi ve ba\u015fvurucular\u0131n avukatlar\u0131na duru\u015fmalarda konulanlar dahil olmak \u00fczere dosyadaki deliller hakk\u0131nda son sunumlar\u0131n\u0131 yapabilmeleri i\u00e7in 23 Haziran 1999 tarihine kadar s\u00fcre verildi.<\/div>\n
<\/div>\n
\n
Mahkeme, ba\u015fvurucunun avukatlar\u0131n\u0131n dava dosyas\u0131na ula\u015fmalar\u0131na ge\u00e7 bir tarihe kadar izin verilmemesinin savunman\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 yukar\u0131da belirtilen g\u00fc\u00e7l\u00fckleri katlad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bunun da, ba\u015fvurucunun, bir san\u0131k olarak\u00a06. madde kapsam\u0131nda sahibi oldu\u011fu savunma haklar\u0131n\u0131 kullanmas\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7le\u015ftirdi\u011fini kabul etmektedir. (\u00d6calan\/T\u00fcrkiye, 2003)<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
San\u0131\u011f\u0131n kimli\u011fi nedeniyle bu karar \u00fclkemizde \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f ve \u00f6zellikle hukuk\u00e7u olmayanlar\u0131n tepkileriyle kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Oysa konumuzu do\u011frudan ilgilendiren b\u00f6l\u00fcmlerini aktard\u0131\u011f\u0131m\u0131z karar\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fc, A\u0130HM\u2019nin \u00f6nceki y\u0131llarda aralar\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin de bulundu\u011fu bir \u00e7ok \u00fclkeyle ilgili olarak verdi\u011fi kararlar\u0131n derlemesi niteli\u011findedir.<\/div>\n
<\/div>\n
Avrupa hukukunun geli\u015fimine katk\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in mahkeme, \u00f6nceki i\u00e7tihatlar\u0131n\u0131 ileriye do\u011fru geli\u015ftirmek zorundad\u0131r. Bu karar\u0131n bizce \u00f6nemli y\u00f6nlerinden birisi de, mahkemenin, dava dosyas\u0131na ve kan\u0131tlara, san\u0131\u011f\u0131n ve avukat\u0131n\u0131n ula\u015f\u0131m olanaklar\u0131n\u0131 ayr\u0131 ba\u015fl\u0131klar alt\u0131nda de\u011ferlendirmesidir. S\u00f6zle\u015fme\u2019nin \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc g\u00fcvenceler, hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, \u00f6ncelikle \u201csan\u0131k\u201d konumundaki ki\u015filer i\u00e7in ge\u00e7erlidir. Ancak herhangi bir san\u0131\u011f\u0131n savunmas\u0131n\u0131 \u00fcstlenen avukatlar, bu g\u00f6revi almakla birlikte, art\u0131k, temsil ettikleri ki\u015filerden de ba\u011f\u0131ms\u0131z bir kurum durumuna gelmektedirler. Mahkemenin savunma hakk\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zeterek avukatlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma olanakla- r\u0131n\u0131 bu \u00f6l\u00e7\u00fcler i\u00e7erisinde de\u011ferlendirmesi \u00f6nemli bir geli\u015fmedir.<\/div>\n
<\/div>\n
IV. SAVUNMAN DOKUNULMAZLI\u011eI<\/strong><\/span><\/div>\n
<\/div>\n
A\u0130HS\u2019de, savunman dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelecek bir kural bulunmamaktad\u0131r. Ancak yukar\u0131daki \u00e7e\u015fitli b\u00f6l\u00fcmlerde de de\u011findi\u011fimiz gibi, A\u0130HM bir \u00e7ok karar\u0131nda avukat\u0131n hak ve yetkilerini temsil ettikleri ki\u015filerden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir bi\u00e7imde de\u011ferlendirme e\u011filiminde olmu\u015ftur.<\/div>\n
<\/div>\n
A\u015fa\u011f\u0131da, avukatlar\u0131 \u00e7ok yak\u0131ndan ilgilendirdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz iki konudaki A\u0130HM\u2019nin de\u011ferlendirmeleri \u00fczerinde duraca\u011f\u0131z:<\/div>\n
<\/div>\n
1. Avukat B\u00fcrosunun Aranmas\u0131<\/strong><\/span><\/div>\n
<\/div>\n
\n
A\u0130HS\u2019nin 8. maddesinde savunulan \u00f6zel ya\u015fam g\u00fcvenceleri aras\u0131nda konut dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 da yer al\u0131yor. Mahkeme\u2019ye g\u00f6re \u201cya\u015fan\u0131lan \u00a0 b\u00fct\u00fcn\u00a0yerler, \u2018hatta\u2019 gelecekte i\u00e7inde ya\u015fanmak \u00fczere\u201d haz\u0131rlan\u0131p korunan ta\u015f\u0131nmaz- lar, konut dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 kapsam\u0131nda de\u011ferlendiriliyor (Gillow\/\u0130ngiltere, 1986).<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
Acaba i\u015fyerleri de konut dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7erisinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir mi? 1985 y\u0131l\u0131nda Almanya\u2019da Bunte Liste adl\u0131 siyasal partinin Kilise Kar\u015f\u0131t\u0131 \u00c7al\u0131\u015fma Gurubu ad\u0131na Klaus Wagner ad\u0131yla ve posta yoluyla Freising Mahkemesi ba\u015fkan\u0131na g\u00f6nderilen faks mektubunu izleyen olaylar, Niemietz adl\u0131 avukat\u0131n b\u00fcrosunun aranmas\u0131na gerek\u00e7e g\u00f6sterildi. Mektupta, \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u015f\u00e7ilerin \u00fccretlerinden Kilise Vergisi\u2019ni kesmesine kar\u015f\u0131n kilise\u2019ye yat\u0131rma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yerine getirmeyen i\u015fverenin yarg\u0131land\u0131\u011f\u0131 davadaki tutu- mu nedeniyle davaya bakan yarg\u0131\u00e7 ele\u015ftiriliyordu. Mektupta, g\u00f6nderenin adresi olarak yaln\u0131z bir posta kutusu numaras\u0131 vard\u0131.<\/div>\n
<\/div>\n
Avukat Niemietz, Bunte Liste\u2019nin il ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 halde Kilise Kar\u015f\u0131t\u0131 \u00c7al\u0131\u015fma Gurubu\u2019nun \u00fcyesi de\u011fildi. Ancak onlar\u0131n kilisenin g\u00fcc\u00fcn\u00fc k\u0131rmaya y\u00f6nelen \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 destekliyordu. Baz\u0131 eylemlerine de kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. 1985 y\u0131l\u0131 sonuna kadar, Bunte Liste partisi ad\u0131na g\u00f6nderilen mektuplar, Avukat Niemietz\u2019in ve birlikte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 arkada\u015f\u0131n\u0131n b\u00fcrosuna getiriliyordu.<\/div>\n
<\/div>\n
M\u00fcnih Mahkemesi, yarg\u0131ca hakaret su\u00e7lamas\u0131 nedeniyle Klaus Wagner hakk\u0131nda soru\u015fturma a\u00e7\u0131lmas\u0131 istemiyle savc\u0131l\u0131\u011fa su\u00e7 duyurusunda bulundu. Ancak savc\u0131l\u0131k bildirimleri, bulunamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in san\u0131\u011fa tebli\u011f olunamad\u0131. Niemietz\u2019in i\u015f orta\u011f\u0131 da bu konuda bilgi vermekten ka\u00e7\u0131nd\u0131.<\/div>\n
<\/div>\n
Soru\u015fturmadaki t\u0131kan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 a\u015fmak i\u00e7in M\u00fcnih Mahkemesi, Wagner hakk\u0131ndaki bilgilerin elde edilebilmesi ve su\u00e7 ortaklar\u0131n\u0131n saptanmas\u0131 amac\u0131yla Niemietz\u2019in avukatl\u0131k b\u00fcrosunun aranmas\u0131na karar verdi.<\/div>\n
<\/div>\n
13 Kas\u0131m 1986 sabah\u0131 avukatl\u0131k b\u00fcrosuna gelen savc\u0131l\u0131k g\u00f6revlileri ve polis, her iki avukat\u0131n da haz\u0131r bulundu\u011fu s\u0131rada, saat 09:30\u2019da ba\u015flay\u0131p 10: 30\u2019da bitirdikleri arama s\u0131ras\u0131nda, avukat\u0131n m\u00fcvekkilleriyle ilgili dosyalar\u0131n bulundu\u011fu d\u00f6rt \u00e7ekmeceyi ve alt\u0131 \u00f6zel klas\u00f6r\u00fc incelediler. Ayr\u0131ca avukat\u0131n m\u00fcvekkillerin adlar\u0131n\u0131n yaz\u0131l\u0131 oldu\u011fu rehbere de bakt\u0131lar.<\/div>\n
<\/div>\n
Sonu\u00e7ta arama konusuyla ilgili bir kan\u0131t elde edemedikleri i\u00e7in herhangi bir belgeye el koymadan, tutanak d\u00fczenleyip b\u00fcrodan ayr\u0131ld\u0131lar.<\/div>\n
<\/div>\n
Avukat Niemietz, son a\u015famada Anayasa Mahkemesi\u2019nden de ge\u00e7en i\u00e7 hukuk yollar\u0131na y\u00f6neltti\u011fi yak\u0131nmalar\u0131ndan bir sonu\u00e7 al\u0131namay\u0131nca, konu A\u0130HM\u2019nin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne sunuldu.<\/div>\n
<\/div>\n
\n
Mahkeme, Alman H\u00fck\u00fcmeti\u2019nin S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 8. maddesinin konutlarla ilgili olmas\u0131 nedeniyle i\u015fyerlerinin bu kapsamda de\u011ferlendirilemeyece\u011fi- ne ili\u015fkin savunmas\u0131n\u0131, \u201c\u2026olayda \u00f6zel ya\u015fama, konuta ve haberle\u015fmeye y\u00f6nelik bir m\u00fcdahalenin varl\u0131\u011f\u0131…\u201d nedeniyle yerinde bulmad\u0131. Yerel \u00a0mahkemenin\u00a0arama karar\u0131ndaki \u201c…mektup sahibinin kimli\u011fini ortaya \u00e7\u0131karabilecek her t\u00fcrl\u00fc belgenin aranmas\u0131 ve bunlara el konulmas\u0131…\u201d yolundaki \u00e7ok geni\u015f yetkilerin \u201c…Alman hukukunun avukat b\u00fcrolar\u0131n\u0131n aranmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda bir g\u00f6zlemci bulun- durulmas\u0131 gibi y\u00f6ntemsel g\u00fcvenceler i\u00e7ermemesi nedeniyle,\u201d orant\u0131s\u0131z bulundu. Aranan ki\u015finin hukuk\u00e7u kimli\u011fi g\u00f6zetildi\u011finde, b\u00fcrosundaki belgelerin incelenmesinin mesleki gizlili\u011fe tecav\u00fcz niteli\u011fi ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131, bu durumun da S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 6. maddesinde yer alan adil yarg\u0131lanma g\u00fcvencelerini ihlal edebilece\u011fi gibi, ba\u015fvurucunun mesleki onurunu zedeleyen uygulama- n\u0131n demokratik toplumlar\u0131n gerektirdi\u011fi s\u0131n\u0131rlar\u0131 a\u015fmas\u0131 nedeniyle, \u00f6zel ya\u015fama, konuta ve haberle\u015fmeye sayg\u0131 haklar\u0131n\u0131n ihlali olarak nitelendi. (Niemietz\/Almanya, 1992)<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
Davaya konu olaylar, ba\u015fvurucu avukat\u0131n mesleksel etkinlikleri ile do\u011frudan ilgili bulunmuyor. Ceza yarg\u0131c\u0131na hakaret etti\u011fi gerek\u00e7esiyle aranan ki\u015fi, avukat\u0131n m\u00fcvekkili de de\u011fil. Kimli\u011fi hakk\u0131nda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgiler saptanamayan san\u0131k ile avukat aras\u0131ndaki ili\u015fki, ancak ayn\u0131 siyasal g\u00f6r\u00fc\u015fleri payla\u015fmaktan ileri gelen bir dayan\u0131\u015fma olabilir. Olayda avukata y\u00f6nelik bir su\u00e7lama da yok.<\/div>\n
<\/div>\n
A\u0130HM, bir mahkeme karar\u0131na dayal\u0131 da olsa, avukatl\u0131k b\u00fcrolar\u0131n\u0131n geli\u015fig\u00fczel aranamayaca\u011f\u0131n\u0131 vurguluyor. G\u00fcvenin, gizlili\u011fin \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 adli birimler olarak niteledi\u011fi avukatl\u0131k b\u00fcrolar\u0131n\u0131n ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 konumunu, avukatl\u0131k mesle\u011finin \u00f6zellikleriyle a\u00e7\u0131kl\u0131yor.<\/strong><\/span><\/div>\n
<\/div>\n
Niemietz karar\u0131 kimi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan, mahkemenin i\u015fyerlerini de S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 8. maddesindeki konut dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 kapsam\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7iminde yorumland\u0131. Yukar\u0131daki gerek\u00e7eler kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fimdilik b\u00f6yle bir genellemeye kat\u0131lma olana\u011f\u0131 bulam\u0131yoruz. Avukatl\u0131k b\u00fcrolar\u0131, \u00f6zel ya\u015famlar\u0131n tortuland\u0131\u011f\u0131 alanlar. Belki zaman i\u00e7erisinde gizlili\u011fin \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 benzer mesleklerin i\u015fyerleri de, S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 6. maddesiyle ba\u011flant\u0131 kurulmaks\u0131z\u0131n, 8. madde kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilebileceklerdir. Ancak Niemietz karar\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak, mahkemenin b\u00fct\u00fcn i\u015fyerlerini konut dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde de\u011ferlendirece\u011fini ileri s\u00fcrmek, \u015fimdilik do\u011fru bir y\u00f6nlendirme olmayacakt\u0131r.<\/div>\n
<\/div>\n
2. Mahkemece Su\u00e7lanan Savunman\u0131n Yarg\u0131lanmas\u0131<\/strong><\/span><\/div>\n
<\/div>\n
Avukat Kyprianu, Asliye Ceza Mahkemesi\u2019nde yarg\u0131lanan bir san\u0131\u011f\u0131n savunmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fcstlenmi\u015fti. Dinlenmekte olan bir tan\u0131\u011f\u0131n \u00e7apraz sorgulanmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda tan\u0131\u011fa baz\u0131 sorular y\u00f6neltmesi, yarg\u0131\u00e7lar\u0131n olumsuz tutumu ile engellendi. Bu m\u00fcdahale nedeniyle \u00e7ok gerginle\u015fen avukat, ayr\u0131lmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Ancak b\u00f6yle bir davran\u0131\u015f\u0131n savunmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 san\u0131\u011f\u0131n zarar\u0131na olabilece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyle \u00fczerinde durdu\u011fu konular\u0131 a\u00e7\u0131klayabilmek i\u00e7in\u00a0mahkemenin kendisine bir kez daha olanak tan\u0131mas\u0131n\u0131 istedi. Yarg\u0131\u00e7lar\u0131n, bu giri\u015fimi de geri \u00e7evirmeleri \u00fczerine aralar\u0131nda sert tart\u0131\u015fmalar \u00e7\u0131kt\u0131. Ayn\u0131 yarg\u0131\u00e7lar, mahkemenin sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131na ayk\u0131r\u0131 d\u00fc\u015fen davran\u0131\u015flar\u0131 nedeniyle su\u00e7lu bulduklar\u0131 Avukat Kyprianou\u2019ya be\u015f g\u00fcn hapis cezas\u0131 verdiler. San\u0131k savunman\u0131 olarak girdi\u011fi mahkeme salonundan mahkum olarak ayr\u0131lan avukat\u0131n \u00fcst mahkemeye y\u00f6neltti\u011fi itirazlar\u0131 sonu\u00e7 vermedi ve kararla\u015ft\u0131r\u0131lan hapis cezas\u0131 onanarak kesinle\u015fti.<\/div>\n
<\/div>\n
A\u0130HM bu olay\u0131, S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 6. maddesinin 1, 2 ve 3\/a bentleri kapsam\u0131nda ayr\u0131 ayr\u0131 de\u011ferlendirdi.<\/div>\n
<\/div>\n
Mahkemeye g\u00f6re, ceza mahkemesi \u00f6n\u00fcnde g\u00f6r\u00fclmekte olan bir davada savunma g\u00f6revini yerine getiren avukat\u0131n, yarg\u0131\u00e7lar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcmseyerek hakaret olu\u015fturan davran\u0131\u015flar i\u00e7erisine girmesinin, S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 6. maddesinde korunan adil yarg\u0131lanma g\u00fcvenceleri kapsam\u0131nda bulunmad\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lmayacak kadar a\u00e7\u0131kt\u0131r. Duru\u015fma s\u0131ras\u0131nda \u00e7\u0131kan olaylar nedeniyle kendilerinin taraf konumunda bulunduklar\u0131n\u0131 ve yans\u0131z kalamayacaklar\u0131n\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcnmeyen yerel mahkeme, yarg\u0131\u00e7lar\u0131 objektif de\u011ferlendirmeler yapt\u0131klar\u0131 inanc\u0131yla san\u0131\u011f\u0131 cezaland\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. Mahkeme, Asliye Ceza Mahkemesi yarg\u0131\u00e7lar\u0131n\u0131n aralar\u0131nda ge\u00e7en tart\u0131\u015fman\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 gerginlik nedeniyle san\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 yans\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 koruyamad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6zlemi\u015ftir. \u00a0Mahkemenin uyar\u0131, disiplin yapt\u0131r\u0131m\u0131 gibi yat\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 y\u00f6ntemlerle gerilimi giderme olana\u011f\u0131 varken cezaland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 avukat\u0131 alelacele cezaevine g\u00f6ndermesi bu \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz tutumun kan\u0131t\u0131d\u0131r. Davan\u0131n yeniden g\u00f6r\u00fclmesini sa\u011flamak yerine yaln\u0131z hukuksal de\u011ferlendirmelerle yetinen \u00dcst mahkemenin tutumu da S\u00f6zle\u015fme\u2019ye ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi y\u00f6n\u00fcnde olmu\u015ftur. Ba\u015fvurucunun temyizi de hapis cezas\u0131n\u0131 \u00f6nleyemedi\u011finden, olayda mahkemenin yans\u0131zl\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnden S\u00f6zle\u015fme ihlal edilmi\u015ftir.<\/div>\n
<\/div>\n
Aralar\u0131nda ge\u00e7en tart\u0131\u015fma nedeniyle ceza mahkemesi, yarg\u0131\u00e7lar\u0131, kar\u015f\u0131lar\u0131ndaki avukat\u0131n kendilerine kar\u015f\u0131 su\u00e7 i\u015fledi\u011fi yarg\u0131s\u0131na varm\u0131\u015flard\u0131r. Bu \u00f6nyarg\u0131 nedeniyle, do\u011frudan mahkum ettikleri ki\u015fiye \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc koruyabilmesi i\u00e7in savunma hakk\u0131 bile tan\u0131mam\u0131\u015flard\u0131r. Karar\u0131n kesinle\u015fmesi beklenmeksizin hapis cezas\u0131 uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. Yerel mahkemenin bu tutumu, A\u0130HM\u2019ce, san\u0131\u011f\u0131n \u201csu\u00e7suzluk karinesi\u201d<\/span> <\/strong>ile ba\u011fda\u015fmaz bulunmu\u015ftur.<\/div>\n
<\/div>\n
\n
Avukat Kyprianou, hakk\u0131nda a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f bir ceza davas\u0131 yokken yarg\u0131lan\u0131p mahkum edilmi\u015ftir. Yerel ceza mahkemesi, ne ile su\u00e7land\u0131\u011f\u0131n\u0131 bile kendisi- ne bildirmeden karar\u0131n\u0131 vermi\u015ftir. B\u00f6ylece san\u0131k, kendisini savunabilmek savunabilmek i\u00e7in yeterli zaman bulamam\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 6\/3 (a) bendi de ihlal edilmi\u015ftir. (Kyprianou\/K\u0131br\u0131s, 2004)<\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
Bir \u00e7ok \u00fclkenin yasalar\u0131nda, mahkemenin yarg\u0131lama d\u00fczenini bozan, olay \u00e7\u0131karan ki\u015filerin davaya bakan yarg\u0131\u00e7larca cezaland\u0131r\u0131l\u0131p tutuklanabileceklerine ili\u015fkin yapt\u0131r\u0131m ve y\u00f6ntem kurallar\u0131 bulunabilmektedir. Kyprianou olay\u0131nda izlendi\u011fi gibi, zaman zaman avukatlar da bu t\u00fcr dengesiz uygulamalar\u0131n ma\u011fduru olabilmektedirler. A\u0130HM\u2019nin yukar\u0131da \u00f6zetlenen karar\u0131, as\u0131l davaya bakan mahkeme ile, duru\u015fman\u0131n d\u00fczenini bozan ki\u015filerin yarg\u0131lanacaklar\u0131 mahkemelerin birbirinden ayr\u0131lmalar\u0131 gerekti\u011fini vurgulamaktad\u0131r. B\u00f6ylece ki\u015filerin yarg\u0131land\u0131klar\u0131n\u0131n bile ay\u0131rd\u0131na varamadan, ne ile su\u00e7land\u0131klar\u0131n\u0131 bilmeden, savunma olana\u011f\u0131 bulmadan \u00f6n yarg\u0131l\u0131 mahkemelerce cezaland\u0131r\u0131lmalar\u0131n\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 somut bi\u00e7imde ortaya konulmu\u015f oldu. Sorumlu H\u00fck\u00fcmet\u2019in \u00f6demek zorunda kald\u0131\u011f\u0131 yarg\u0131lama giderleri ve 15.000 Euro manevi giderimin Avukat Kyprianou\u2019nun yitirdiklerini kar\u015f\u0131lamaya yeterli gelmeyece\u011fini biliyoruz. Ancak kendi ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan b\u00f6ylesine yol g\u00f6sterici bir karar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesini sa\u011flamak, gelecekte de an\u0131msanacak \u00f6nemli bir ba\u015far\u0131d\u0131r.<\/div>\n
\n
\n<\/div>\n
YARARLANILAN KAYNAKLAR<\/strong><\/div>\n
A\u0130HM kararlar\u0131n\u0131n T\u00fcrk\u00e7e \u00e7evirileri i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131da belirtilen yay\u0131nlardan yararlan\u0131l- m\u0131\u015ft\u0131r. Baz\u0131 kararlar da Avrupa Konseyi\u2019nce d\u00f6nemsel olarak yay\u0131nlanan B\u00fclten\u2019den \u00f6zetlenerek al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/div>\n
D\u0130N\u00c7, G\u00fcney, \u0130nsan Haklar\u0131na Uzanmak, Say Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 1986.<\/em><\/div>\n
DO\u011eRU, Osman, \u0130nsan Haklar\u0131 Avrupa Mahkemesi \u0130\u00e7tihatlar\u0131 I, TC Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131, Ankara 2003.<\/em><\/div>\n
DO\u011eRU, Osman, \u0130nsan Haklar\u0131 Kararlar Derlemesi, Cilt 3, \u0130stanbul Barosu, \u0130stanbul, 2000.<\/em><\/div>\n
DO\u011eRU, Osman, \u0130nsan Haklar\u0131 Kararlar Derlemesi, Cilt 2, \u0130stanbul Barosu, \u0130stanbul, 1998.<\/em><\/div>\n
DO\u011eRU, Osman, \u0130nsan Haklar\u0131 Kararlar Derlemesi, Cilt 3, \u0130stanbul Barosu, \u0130stanbul, 1998.<\/em><\/div>\n
DO\u011eRU, Osman, \u0130nsan Haklar\u0131 Avrupa Mahkemesi Kararlar Rehberi, (1960-1994), \u0130stanbul Barosu, \u0130stanbul, 1999.<\/em><\/div>\n
G\u00d6LC\u00dcKL\u00dc, A. Feyyaz – G\u00d6Z\u00dcB\u00dcY\u00dcK, A. \u015eeref, Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi ve Uygulamas\u0131, 3. Bas\u0131m, Turhan Kitabevi, Ankara, 2002.<\/em><\/div>\n
Hukuk ve Toplum Dergisi, \u0130stanbul 2003.<\/em><\/div>\n
KILKELLY, Ursula, \u00d6zel Hayata ve Aile Hayat\u0131na Sayg\u0131 G\u00f6sterilmesi Hakk\u0131, Avrupa Konseyi \u0130nsan Haklar\u0131 Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, Strasbourg, 2001.<\/em><\/div>\n
MOLE, Nuala – HARBY, Katharina, Adil Yarg\u0131lanma Hakk\u0131, Avrupa Konseyi \u0130nsan Haklar\u0131 Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, Strasbourg, 2001.<\/em><\/div>\n<\/div>\n
\n

Av. G\u00fcney D\u0130N\u00c7** \u0130zmir Barosu \u00fcyesi, \u0130zmir Barosu \u00f6nceki ba\u015fkanlar\u0131ndan.<\/em><\/p>\n